Quán dốc

Một bài thơ – Một bản nhạc tình

2010-09-30T01:36:00.010+07:00

Mùa thu, mùa vàng, mùa của ngày xưa. Có phải chăng, ta cần có mùa thu vì ta cần được buồn, ta cần có mùa thu để chợt nhận ra những nhớ nhung tơ vương quyện chặt tưởng chừng ngủ yên, bỗng trỗi mình thức dậy khi chiếc lá vàng rơi mỏng manh tiếp đất.“Vàng rơi từng cánh tương tư” (“Tương tư hoàng diệp lạc”/ Ký Viễn – Lý Bạch), “vì tương tư mà lá vàng đã rơi từng cánh, hay chính mỗi chiếc lá vàng đã mang mối tương tư của ta trải đầy trong gió…” Thu về mang theo cái bàng bạc tơ sương như những sợi tơ khói của tâm tình chỉ khẽ chạm là bật rung. Thu là sắc lông vũ “hoàng hạc bay bay mãi bỏ trời mơ”, là không gian thăm thẳm diệu vợi của “đêm nguyệt cầm ta gọi em trong gió”, là ánh sáng huyền ảo lung linh của “sáng linh lan hồn ta khóc bao giờ”. Thu còn là màu hoa thạch thảo lịm chết trong cõi biệt ly mong chờ, mà hương vẫn ngan ngát mộng mị trùng lai...

“Ta ngắt đi một cụm hoa thạch thảo
Em nhớ cho: Mùa Thu đã chết rồi !
Mùa Thu đã chết, em nhớ cho
Mùa Thu đã chết, em nhớ cho
Mùa Thu đã chết, đã chết rồi. Em nhớ cho !”

Hoa đã lìa cảnh – hoa phải chết, em đã đi xa – thu chết đi rồi. Những nhịp điệu dồn dập từ đầu bài ca “Mùa thu chết” cứ lặp lại như đẩy cảm xúc càng chìm sâu vào đáy hồ của phiền muộn và tuyệt vọng! “Em nhớ cho” dồn dập với nhịp nhanh dần như nghẹn ngào, như uất giận nhưng cũng dứt khoát trước cái chết của cuộc tình. Ở câu cuối, chữ “rồi” ngân lên, ta đã chấp nhận sự thật, nhạc chìm dần vào nỗi buồn mênh mông mà nặng trĩu. “Tình chết rồi, đường rêu đã phủ. Một thoáng ngậm ngùi thương tiếc chi?” (thơ Hương Hoài Trang). Tưởng đã dịu đi rồi song cảm xúc lại dâng lên theo cao độ tăng dần của đoạn nhạc cuối, chỉ dâng lên thôi, không trào ra bởi hình như đang có sự kiềm giữ của lý trí.

“Em nhớ cho,
Đôi chúng ta sẽ chẳng còn nhìn nhau nữa!
Trên cõi đời này, trên cõi đời này
Từ nay mãi mãi không thấy nhau
Từ nay mãi mãi không thấy nhau...”

Chút lời tình gửi đến người phương xa giữa cõi trần gian có mấy vẹn toàn. Ta tiễn em vào dĩ vãng nhạt nhòa, nhủ lòng mình rằng giữa cõi tạm này những nắm xương hoa năm cũ sẽ tan như đám bụi mờ. Cuộc tình xa cách giờ chỉ còn lại giật mình, thảng thốt khi ánh mắt yêu thương thoắt hiện về. Tất cả chua chát, đắng cay, tiếc nuối trong nỗi ly biệt bởi không gian, bởi thời gian tạo thành khối sầu bi, chặt chẳng đứt, đập chẳng tan. Ôi, “người ra đi với ngàn nhớ thương” …! Nhạc điệu dâng lên đối nghịch lại lời, dường như lý trí giằng xé với tình cảm, cho dù ta đã cố kìm nén, cố chấp nhận thực tại hiển nhiên của xa cách muôn trùng, nhưng từ trong sâu thẳm của tâm thức vẫn ầm ào con sóng thiết tha thương nhớ, và sóng đã tràn bờ, phá tung vòng vây của lý trí theo cao độ của câu cuối cùng đoạn nhạc “từ đây mãi mãi không thấy nhau…”.

“Ta ngắt đi một cụm hoa thạch thảo
Em nhớ cho: Mùa Thu đã chết rồi!
Ôi ngát hương thời gian mùi thạch thảo
Em nhớ cho rằng ta vẫn chờ em.
Vẫn chờ em, vẫn chờ em
Vẫn chờ....
Vẫn chờ... đợi em!”

Và khi sóng tình đã vượt qua được mọi ngăn cản thì sẽ trở về trạng thái tĩnh lặng. Ta về với thực tại, tình chết thật rồi như đóa thạch thảo kia chẳng còn nguồn sống nữa. Song cái bình lặng tạm thời ấy chỉ là bước nhún nhường trước cái mạnh mẽ trỗi dậy tiếp sau của cảm xúc, khơi nguồn từ dồn dập sóng đã qua. Tưởng như rằng ta dứt khoát tiễn em vào “dĩ vãng nhạt nhòa” nhưng trong mê sảng của cảm xúc phi lý, ta cũng “nối gót vào dĩ vãng nhiệm màu”. “Ôi ngát hương thời gian mùi thạch thảo”. Hương thời gian – thương thạch thảo lưu luyến hay là hương nắng, hương mưa của ngày tháng yêu đương ngọt ngào, là “hương trinh đã tan rồi” của cuộc tình diệu vợi? Ta mơ hồ không rõ nữa, trong cõi mông lung cảm giác, ta nghe rung rung tiếng lòng, giữa mộng mị tím ngát màu thời gian và trùng khơi

ngan ngát hương thời gian thanh thanh. Thính giác, thị giác, khướu giác, xúc giác bị thanh âm mê đắm kéo căng, để rồi tan ra, chìm v

ào huyễn hoặc. Ta vẫn chờ em, vẫn đợi em, vẫn hi vọng hương mơ êm đềm về ru ấm tâm hồn. Sự cách trở của thời gian, của không gian, của lý tính trở nên vô nghĩa trước tình yêu và nỗi nhớ khôn nguôi.

“Mùa thu chết” của Phạm Duy xứng đáng là bản tình ca buồn trong cõi tình phi lý. Nhưng hãy ngược lên một chút về nguồn gốc của bản nhạc, ta còn thấy nó còn là một sự nhầm lẫn – cố ý – tài tình. Nguyên bản của lời nhạc là bài thơ của thi

sỹ Pháp gốc Ba Lan Guillaume Appolinaire, người được cho là có nhiều ảnh hưởng đối với thơ hiện đại ở Châu Âu, “L’Adieu”, xin chép lại nguyên văn:

J'ai cueilli ce brin de bruyère
L'automne est morte souviens-t'en
Nous ne nous verrons plus sur terre
Odeur du temps brin de bruyère
Et souviens-toi que je t'attends

Bùi Giáng thi sỹ đã dịch và phóng tác ra thành bài thơ ba khổ:

Lời vĩnh biệt

Ta đã hái nhành lá cây thạch thảo
Em nhớ cho, mùa thu đã chết rồi
Chúng ta sẽ không tao phùng đựợc nữa
Mộng trùng lai không có ở trên đời
Hương thời gian mùi thạch thảo bốc hơi
Và nhớ nhé ta đợi chờ em đó ...

Đã hái nhành kia một buổi nào
Ngậm ngùi thạch thảo chết từ bao
Thu còn sống sót đâu chăng nữa
Người sẽ xa nhau suốt điệu chào
Anh nhớ em quên và em cũng
Quên rồi khoảnh khắc rộng xuân xanh
Thời gian đất nhạt mờ năm tháng
Tuế nguyệt hoa đà nhị hoán tam.

Mùa thu chiết liễu nhớ chăng em?
Đã chết xuân xanh suốt bóng thềm
Đất lạnh qui hồi thôi hết dịp
Chờ nhau trong Vĩnh Viễn Nguôi Quên
Thấp thoáng thiều quang mỏng mảnh dường
Nhành hoang thạch thảo ngậm mùi vương
Chờ nhau chín kiếp tam sinh tại
Thạch thượng khuê đầu nguyệt diểu mang....

("Đi vào cõi thơ". Bùi Giáng, trang 80-82, nhà xuất bản Ca Dao, Sàigon, Việt Nam 1969)

Và có lẽ, từ bản dịch này, Phạm Duy đã rút ra mấy câu mà làm nhạc.

Trở lại với nguyên bản bài thơ, hoa “bruyère” trong từ điển Larousse trực tuyến giải nghĩa là một loại hoa thân gỗ, lá nhỏ, hoa nhỏ hình chuông treo có nhiều ở Anh quốc và rặng núi cổ Massif Central ở miền trung Pháp quốc. Đó cũng là hoa “heather” trong tiếng Anh mà thường được nhắc đến trong “Đồi gió hú” của Emily Bronte và là “hoa thạch nam” khi dịch ra tiếng Hán. Ở Việt Nam, nó còn có tên là Cúc cánh mối, mọc hoang tàng trên sỏi đá nên còn gọi là “hoa thạch thảo”.

  Bài thơ “L'Adieu” được Apollinaire sáng tác sau khi đi thăm mộ con gái của Victor Hugo vào ngày 16 tháng 9 năm 1913. Giáo sư Arnaud Laster (Université de la Sorbonne Nouvelle - Paris III), trong một bài viết đã đặt câu hỏi: "Có phải Apollinaire đã viết bài L'Adieu này để tưởng nhớ Victor Hugo sau khi đi thăm mộ người con gái của Hugo tên là Léopoldine đã chết đuối cùng chồng ở biển tại tỉnh Villequier vào năm 1843". Ngày 4 tháng 9 năm 1943, vừa lấy chồng được hơn sáu tháng, con gái lớn của Victor Hugo, Léopoldine chết đuối ở ngay Villequier, trên sông Seine (Paris), cùng với chồng là Charles Vacquerie. Sáu tháng sau đó, Victor Hugo không thể làm được gì cả, chỉ ngồi khóc con. Mười sáu năm kế tiếp (1840-1856), ông không xuất bản được một tác phẩm nào. Năm 1956, ông cho xuất bản bộ tập thơ “Chiêm ngưỡng” –“ Les Contemplations”,  ở tập IV với tựa đề “Pauca Meae” (người thân đau khổ) dành riêng để tưởng nhớ Léopoldine, ta cũng bắt gặp hình tượng hoa thạch thảo trong bài “Demain, dès l'aube”, sau đây là bản dịch của Vương Ngọc Long:

 

Ngày mai, khi rạng đông

Rạng ngày mai khi cánh đồng trắng xoá
Cha sẽ đi... vẫn biết con chờ cha
Băng rừng sâu, vượt núi thẳm non xa
Cha không thể đợi chờ lâu mòn mỏi

Đôi mắt mãi trầm tư cha bước vội
Không nhìn quanh, chẳng nghe tiếng động nào
Khom lưng cong, tay vắt chéo, nghẹn ngào
Đêm sầu đau cũng như ngày nuối tiếc

Hoàng hôn phủ chiều vàng cha chẳng thiết
Chẳng nhìn xa phía cảng ngập màn sương
Cha đến đặt trên mồ con gái thương
Hoa thạch thảo, ô rô màu thắm biếc...

Như vậy, ta có thể liên tưởng rằng, câu đầu của Apollinaire chính là sự tiếp nối câu cuối của Victor Hugo “Et quand j'arriverai, je mettrai sur ta tombe / Un bouquet de houx vert et de bruyère en fleur” ( “Cha đến đặt trên mồ con gái thương / Hoa thạch thảo, ô rô màu tím biếc”): "J'ai cueilli ce brin de bruyère”. “L’Adieu”, sau cùng, là bài thơ viết về tình phụ tử, ngay cả trong tiếng Pháp cũng đã có nhiều sự tranh cãi, bởi bài thơ hoàn toàn không có chấm câu, người ta mơ hồ không rõ chỗ nào là người cha Hugo đang nói và chỗ nào người con Léopoldine đáp lại. Nếu theo khổ đầu của bản dịch Bùi Giáng, ta thay đại từ nhân xưng “Ta”,”em” thành “cha”, “con” thì ta có những câu như thế này “Cha đã hái nhành lá cây thạch thảo / Con nhớ cho, mùa thu đã chết rồi / Chúng ta sẽ không tao phùng đựợc nữa / Mộng trùng lai không có ở trên đời / Hương thời gian mùi thạch thảo bốc hơi / Và nhớ nhé cha đợi chờ con đó”, hai câu cuối thành ra lời gọi hồn ai oán. Cũng với ý này nhưng ta đổi câu cuối đi một chút “Hương thời gian mùi thạch thảo bốc hơi / Và nhớ nhé con đợi chờ cha đó” thì lại là câu nhắn nhủ con gái đang chờ cha ở cõi hư vô để tương phùng. Quả thực, đại từ nhân xưng “je” và “te” ngay cả trong tiếng gốc cũng đã có sự hiểu khác nhau rồi, thì việc dịch ra tiếng Việt với muôn hình vạn trạng đại từ nhân xưng ngôi thứ nhất, ngôi thứ hai quả thực nan giải vô cùng nếu không làm rõ xuất xứ bài thơ. Phải chăng Bùi Giáng cố ý dịch chệch đi nguyên bản để tạo ra tứ thơ nhuốm cảnh chia lìa đôi lứa, mang tới cho người đọc sự mới mẻ thú vị để rồi cuối cùng trở thành cảm hứng cho Phạm Duy soạn bản nhạc “Mùa thu chết”?

Bài thơ nguyên gốc “L’Adieu”, phóng tác của Bùi thi sỹ, hay bài ca của Phạm Duy cho dù được nhìn nhận ở những góc độ khác nhau nhưng tất cả đều chứng tỏ sự tài tình của ngôn ngữ, của thanh âm nghệ thuật trong việc chuyển tải những bi thương, ai oán của kiếp trầm luân giữa cõi tình tạm bợ. Xin nghiêng mình trước ngọn bút của tiền nhân!

Phan Khắc Huy

Nhớ mùa thu Hà Nội ...

2010-09-28T00:02:00.005+07:00

Hà Nội – đối với người con đất Việt phương Nam, vừa xa xôi vừa gần gũi, vừa linh thiêng vừa thơ mộng. Mỗi khi nhắc đến Hà Nội, trong lòng lại nghe rộn rã một cảm xúc nào đó. Những ai chưa đến thì chỉ mong in dấu chân mình trên con phố quanh hồ Gươm xanh mát, được một lần đứng bên Tháp bút mà nghĩ ngợi cùng nỗi niềm hoài cổ. Những ai đã đến rồi lại mong có thêm cơ hội nữa để khám phá ngóc ngách của đô thị ngàn năm – ở đó có dấu rêu phong năm cũ nằm lẫn chung văn minh thời hiện đại. Và những ai từng sống ở Hà Nội thì cho dù đi đâu, “mỗi khi thấy ngọn gió vàng heo hắt trở về, người ta tuy không ai nói với ai một câu nào, nhưng đều cảm thấy cõi lòng mình se sắt” và “nhớ không biết bao nhiêu! Mà nhớ gì? Nhớ tất cả, mà không nhớ gì rõ rệt!”.

Dường như, nhắc về Hà Nội, người ta thường kể về những chiều đông rét mướt khiến cho tâm hồn trĩu nặng nỗi niềm và nhất là những hàng cây vàng úa mùa thu tô điểm thêm cho mái ngói cổ kính thâm nâu. Thu về cây trút lá vàng , gửi nhẹ hiu hiu buồn theo gió, những con đường se se lạnh như bật lên thành nét thơ, nốt nhạc theo từng bước chân người Lữ khách…

“Hà Nội mùa thu!
Cây cơm nguội vàng, cây bàng lá đỏ nằm kề bên nhau phố xưa nhà cổ mái ngói thâm nâu.
Hà Nội mùa thu - mùa thu Hà Nội
Mùa hoa sữa về thơm từng cơn gió.
Mùa cốm xanh về, thơm bàn tay nhỏ, cốm sữa vỉa hè, thơm bước chân qua.”

Câu hát gọi thu về giữa phố , không rõ thời gian, nhưng sắc thu quánh đặc không gian. Khi tháng Tám chưa đủ để “dặt dìu sương rơi heo may”, nắng mới nhạt màu một chút mà lá cây đã như trải trên đường sắc thu mông mênh. Thu về chưa đủ làm người ta rùng mình nhưng cũng đã khiến cho những hàng cây bên đường bắt đầu trút lá. Trịnh nhạc sỹ đã dùng nhạc mà vẽ nên bức tranh thu rực rỡ, với nét điểm tô trầm mặc của “Phố Phái”. Thu Hà Nội hiện ra không phải bởi những sợi tơ sương vương vấn tương tư, không phải là một sự chuyển sắc đột ngột của lá cành, cũng không phải là chút hanh hao khiến lá khô vun gốc cành xương gầy hao - xào xạc vỡ dưới chân người. Thu chớm về từ những góc phố rất xưa.

“Ngỡ rằng chỉ có thi nhân mới đợi thu sang, nhưng thực tế phố phường vẫn là nơi diễn ra những tín hiệu mùa tinh tế nhất”. Thu Hà Nội trong nỗi nhớ của Trịnh Công Sơn là sự kết đôi thi vị của “cây cơm nguội vàng” và “cây bàng lá đỏ”, thu không cô đơn! Bức tranh của âm nhạc không chỉ có gam màu tĩnh, ta như thấy gió nhẹ rung cành mang theo thoang thoảng mùi hoa sữa, níu bước chân người trên con phố quen và hương cốm mới xanh non thoang thoảng trong lớp lá sen dầy được hé mở bơi đôi bàn tay xinh xắn của cô bánh hàng rong ỏn ẻn cười, duyên đến lạ! Ôi chỉ chừng ấy nốt nhạc, chỉ chừng ấy ý thơ mà vẽ nên những đường nét trong sáng, nhẹ nhàng, vừa tĩnh lặng vừa sống động, không kém phần thanh nhã của đất kinh kỳ. Thu tươi tắn lạ lùng!

“Hồ Tây chiều thu, mặt nước vàng lay bờ xa mời gọi.
Màu sương thương nhớ, bầy sâm cầm nhỏ vỗ cánh mặt trời…”

Một hòn đá ném xuống mặt hồ, cho ngàn sóng lan ra xa, không gian thu chợt bùng lên, mở rộng về Hồ Tây bát ngát. Mênh mang tâm thức hòa cùng với mênh mang của không gian, thu rực rỡ nhường dần cho thu bảng lảng. Tất cả như chìm vào màn sương mờ ảo, khơi gợi. Những dòng chảy của quá khứ, của những xa xôi ngày cũ lẩn khuất đâu đó giữa “màu sương thương nhớ”. Mặt nước lay động phải chăng là do gió, do lá vàng rơi rụng, hay bởi những đập cánh liên hồi rướn về chút hơi ấm mặt trời lúc ánh chiều vàng sắp tắt của “bầy sâm cầm nhỏ”? Không, sóng lăn tăn bởi lòng ta đang động! Nhớ nhung, lưu luyến, nuối tiếc, ngậm ngùi, ta không còn phân định rạch ròi được nữa…

"Hà Nội mùa thu đi giữa mọi người,
Lòng như thầm hỏi, tôi đang nhớ ai
Sẽ có một ngày trời thu Hà Nội trả lời cho tôi,
Sẽ có một ngày từng con đường nhỏ trả lời cho tôi."

Như một vòng chu chuyển, mông mênh của không gian rộng lớn lại thu hẹp vào nỗi bâng khuâng, hiu hiu buồn khó lý giải của lòng người. Thu Hà Nội như câu đố cho kẻ lữ khách nặng tình, tưởng chừng như đã giải được nhưng chỉ thoáng giật mình bỗng thấy xa xôi. Thu vẫn đầy vẻ bí ẩn cho dù ta đã đem hết đắm say mà cảm nhận, thôi thì cứ lặng lẽ trở về với chính mình mà suy tư, lắng đọng, gạt bớt chênh vênh mặc cho dòng thời gian cuốn trôi! “Hãy cứ để tiếng nhạc sầu ru mãi cuộc tình xa! Như bóng chim xưa sẽ sống mãi dưới đáy hồ mộng tưởng!”

"Hà Nội mùa thu, mùa thu Hà Nội…
Nhớ đến một người để nhớ mọi người…."

Câu nhạc cuối ngân dài như sự chùng xuống của những dồn dập tình cảm. Từ một nỗi “nhớ ai” chơi vơi giữa sắc thu đã diễn tiến lên thành niềm yêu thương rộng lớn đối với con người và cảnh vật của Hà Nội. Yêu thu Hà Nội, ta yêu luôn góc phố, yêu thu Hà Nội ta yêu cả con người. Mà hình như không phải chỉ góc phố, con người, ta yêu tất cả những gì thuộc về Hà Nội ngàn năm thương nhớ.

“Nhớ mùa thu Hà Nội” là bài ca có cả thi, nhạc, họa mà Trịnh Công Sơn đã dành tặng cho đất Thăng Long cách đây hơn một phần tư thế kỷ. Một ít hơi lạnh, một thoáng sương mờ, một chút hanh hao và bâng khuâng se sắt giữa sắc đỏ, vàng làm dậy lên cảm xúc khó tả. Với tâm hồn tinh tế, cảm nhận tài hoa cùng tình yêu da diết, nhạc sỹ đã đưa cả những người chưa đến Hà Nội bao giờ lạc bước trên những néo đường thu, trải nghiệm cái chát đặc của nỗi buồn se sắt nhưng vẫn đọng lại chút dư vị ngọt ngào kỳ dị để rồi tự hứa với lòng sẽ có một ngày lắng nghe “từng con đường nhỏ” thầm thì bí ẩn của mùa thu. Thu Hà Nội, ta hẹn ngày mai!

Phan Khắc Huy

Bánh Quê

2010-08-26T12:28:00.003+07:00

Lúc đi xa đứa con miệt vườn hay nhớ những gì? Có người bảo đó là bến nước bên dòng sông xanh mướt mát, có người nói là quán nước nhỏ ven đường rộn rã, cũng có khi đó là “người muôn năm cũ” giờ chẳng biết lưu lạc chốn nào, hay nói như Vũ Bằng: “Nhớ tất cả, mà không nhớ gì rõ rệt”. Đôi khi nỗi nhớ là thoáng buông lòng lắng lại khi bắt gặp chút quê mùa trên sề bánh ế chiều mưa Sài Gòn, trong con hẻm nhỏ.

Thường thì, ở đất Sài Thành, con người vội vàng đi về nhưng lắm lúc, nhạt miệng, lại muốn tìm “vị xa xưa”, muốn nếm “hương kỷ niệm”. Nhưng trời có lúc nào cũng chìu theo ý? Rồi nỗi bâng khuâng man mác đó cũng chìm vào cái nhộn nhịp nơi phố thị. Lắm lúc ta như quên hết ta từ đâu đến, ta từng như thế nào, cứ bước đi như có lực đẩy vô hình không cho dừng lại, mà rướn mình theo hoa lệ vởn vơ trước mắt. Thảng hoặc, một chiều mưa Sài Gòn, đâu đó trong con hẻm nhỏ dài hun hút, ngoài khung cửa khép kín vang lên lời rao run run khản đặc “Ai… bánh da lợn hôn …” Tiếng rao thảng thốt, đứt đoạn, hụt hơi chìm vào rả rích cơn mưa. Ta giật mình, bật tung chốt cửa, ngóng trông! Ngóng trông bóng dáng, ngóng trông âm thanh, ngóng trông hình khối? Không! Không phải! Hình như ta đang ngóng cái gì đó xa xăm, mơ hồ mà quen thuộc, đang lẩn khuất đâu đó giữa khung cảnh này. Phải chăng, chính cơn mưa làm nảy nở những thiết tha thương nhớ, làm mềm lòng người con xa xứ?

Ừ thì, con người suốt đời chỉ lẩn quẩn, chìm đắm mãi vào những nỗi ngóng trông. Còn nhớ lúc nhỏ, lắm khi tha thẩn đợi chờ, chỉ đơn giản là chờ vòng tay ấm áp của bà, của mẹ về nhà sau phiên chợ, kèm theo dăm thức quà bánh nho nhỏ. Một đùm bánh nếp nhưn chuối gói lá dừa, một bọc bánh bò bông xanh, tím hay một lát bánh da lợn dinh dính, ngòn ngọt, thơm tho cũng làm ta rộn ràng đến lạ! Ta chẳng thể nào quên được cái vị ngon mê ly của bữa bánh đợi chờ. Cảm giác bóc từ từ lớp lá gói, hay gỡ từng lát bánh sao mà hồi hộp, ngọt ngào như nụ hôn tình đầu. Niềm vui của trẻ con ngày ấy đơn sơ quá, chỉ cần chiếc bánh bò hấp, nở ra ba cánh, phơn phớt tím màu lá cẩm, hay xanh tươi rói của lá dứa, lấm tấm vài hạt mè hay vài chiếc bánh quy làm bằng bột nếp, ép khuôn lên lá chuối, ở giữa điểm thêm chút màu đỏ chót để phân biệt nhưn đậu với nhưn dừa cũng đủ cho cả ngày hứng khởi. Sướng nhất và nhớ nhất là lúc làm bánh ngày Tết hay giỗ ông bà. Trong không khí chộn rộn, người lớn gói bánh, con nít tíu tít chạy quanh. Bánh làm ra cũng lắm màu, nhiều vẻ, bánh tét màu lá cẩm, màu là dứa, trộn đậu đen, đậu phộng hoặc dừa nạo vào nếp, bánh tét nhưn ngọt, nhưn mỡ hành, trứng vịt, thịt ba rọi, nhưn chuối…lại có cả bánh ít làm bằng bột nếp, nhưn đậu xanh, nhưn dừa, hoặc tôm, thịt gói bằng lá chuối xanh đem hấp chín. Và ở góc nào đó giữa khu vườn tươi mát miên man, có đứa nhóc nhẩn nha cắn từng chút, từng chút một, phân vân nửa muốn ngốn ngấu cho đã thèm, nửa lại luyến tiếc nhinh nhính để dành hương vị thơm ngon.

Đôi khi, trên con phố quen thuộc, nhà cửa san sát, mặt tiền phơi bày hết vẻ tráng lệ sang trọng, ta bắt gặp hàng bánh nép mình dưới gốc cây me tươi tắn. Dừng lại, chọn vài món. Cũng thứ bánh ấy, cũng gạo, cũng nếp, cũng nước cốt dừa lại được làm lớn hơn, đẹp hơn mà sao vị cứ thấy nhàn nhạt, ngây ngấy. Những thức bánh hình như được làm từ một lò, bỏ mối khắp phố phường thiếu hẳn đi vị tài tình, công chăm chút của con người chất phác thôn dã, lại không được tẩm ướp thêm tấm lòng thương con, thương cháu thành ra bề ngoài mang vẻ lịch lãm, đầy đặn nhưng kì thực chỉ ẩn chứa sự tầm thường của “miếng tồi tàn”, chẳng đáng bận lòng để nó trôi nhanh chóng vào con vị.

Quả là, cái sự ăn uống không phải đơn giản, người ta vừa nếm vị, vừa ngửi mùi, vừa lắng nghe thanh âm, vừa chìm vào khung cảnh. Món nào cho ta thưởng thức đầy đủ hương, thanh, sắc, vị sẽ làm ta nhớ mãi. Mà kể cũng lạ, lúc người ta da diết nhớ thì người ta hay tưởng tượng. Ngon, ngọt, béo, bùi chưa đủ, ta còn nêm nếm vào đó chút trữ tình thôn quê đầm ấm, chút dịu êm thương mến của thân bằng quyến thuộc để mà ước ao, thèm thuồng. Những thứ mà ta không để ý, bỏ quên đi lại trở thành to tát, quan trọng. Những món bánh tủn mủn, quê mùa, bị rẻ rúng đã thành một phần tình cảm, tâm hồn. Ta nhớ bánh! Nhớ chân đồng, góc ruộng, nhớ con trâu nhởn nhơ gặm cỏ miệt đồng bằng thẳng tắp, nhớ cánh cò xoải rộng tung bay giữa ráng chiều tha thẩn. Nhớ mùi trầu, mùi thuốc trên áo bà ba nâu sồng của bà; mùi nắng tỏa ra từ vòng tay của mẹ! Càng nhớ, ta càng hụt hẫng, tự trong đáy lòng có nỗi tủi thân nào nó lâng lâng, chực trào.

Tôi vẫn nhớ từng khuôn mặt của những người bán rong hay đi ngang ngõ nhà. Một bà bán bánh tét, thấp người, nhỏ con gánh đôi quang đầy ắp, luôn cười típ mắt khi bán được hàng, một anh cục mịch phanh ngực áo cất giọng trầm trầm cưỡi con xe đạp lủng lẳng từng chùm bánh dừa trên gui-đông, một chị bầu bỉnh đậm người cắp theo thúng bánh cam bánh vòng với đôi mắt rụt rè nài nỉ. Nơi nào họ đi qua, nơi đó rộn rã bước chân con trẻ. Có đáng là bao? Bán hết chừng ấy cũng chỉ được vài chục ngàn lời, ấy thế mà, ngày qua ngày, họ vẫn cần cù, lam lũ chắt chiu lấy tinh hoa của thiên nhiên, đất trời, sông nước miệt vườn, họ đem cái công tỉ mẩn sớm hôm để mang đến nét rạng rỡ trên môi cười thơ ngây của đám con nít mà đổi lại niềm vui đắt hàng trong cuộc mưu sinh. Dù cho thời cuộc có thay đổi, đất này trải lắm cuộc bể dâu thì hình ảnh cần cù chân chất ấy khó mà phải nhạt được trong tâm thức của người Việt. Thiết nghĩ cái gì đã qua bao nhiêu năm tháng vẫn hiển hiện giá trị vững chắc, tươi mới, gắn liền với tâm tư tình cảm của cộng đồng như vậy chắc hẳn cũng nên tôn là “ Quốc gia chi bảo”.

Và, chiều nay bà cụ bán bánh dưới mưa, dõi ánh nhìn dao dác vào những khung cửa khép kín gợi cho ta nỗi thương cảm triền miên của người con tha hương, tưởng chừng như đã bị vùi lấp hẳn. Vẫy tay gọi rồi nhón lấy lát bánh nho nhỏ, dinh dính mà mừng rỡ như thuở còn vụng dại ngày xưa, đỡ nhè nhẹ mà rụt rè thường thức. Nhắm mắt để thấy mình năm cũ, tĩnh tâm để gặp lại cố nhân. Đã đành đấy chỉ là vớt vát hoài niệm nhưng cũng tìm được chút thanh thản thoáng qua mà trù tính một cuộc trở về nơi nhau rốn.

Tôi, đứa con của sông nước miệt vườn vẫn hay thơ thẩn nghĩ ngợi về cảnh cũ, thường nảy nở những nỗi nhớ sâu xa, đằm thắm mà thả lạc phách chu du vào dĩ vãng. Con người có “tình” thì nặng lòng về quá khứ như vậy. Chắng biết bao nhiêu sát na đã trôi qua vùn vụt mà vật đổi sao dời nhanh như chớp mắt. Cuộc sống cứ phát triển, đô thị lấn dần nông thôn, liệu những bước chân rong ruổi của bà, anh, chị bán những thức bánh quê mùa sẽ thưa dần rồi mất hút đi? Tận sâu trong đáy lòng tôi vẫn hy vọng điều đó không bao giờ thành hiện thực để còn có chốn mà gửi niềm thương nhớ mông lung và để cho đám con cháu sau này vẫn còn một sợi chỉ kết liên vào cái gốc văn hóa cổ truyền, tự hào là người Việt Nam, ăn thức ăn Việt Nam giữa khung cảnh trữ tình hàm ẩn của Việt Nam.

Phan Khắc Huy

“Ngày ấy đâu rồi…. cho tôi tìm lại…”

2010-07-14T10:36:00.004+07:00

Những người bạn thơ ấu nay lưu lạc chốn nào?

Nếu tính về tuổi đời, quả thực tôi còn rất trẻ, trẻ lắm nhưng không hiểu sao lòng cứ hay nhung nhớ những gì đã thuộc về quá khứ, đã trải qua từ lâu. Có khi, bất chợt một chiều mưa rỉ rả ở đất Sài thành cũng gợi lại những cơn mưa lá me rơi đầy ngoài khung cửa sổ của khu tập thể cũ kỹ loang hằn vết rêu. Hoặc đôi lúc vệt nắng xiên xiên vàng quạch trong chiều mùa hạ dựng lại kỷ niệm cũ, mím môi, trợn mắt, hăng hắc cười cùng tiếng bi ve tạch tạch chạm nhau dưới tán cây dương già. Hay đơn giản chỉ là thấp thoáng bóng đôi bạn nhỏ dung tung tăng trên hè phố lại thấy gờn gợn, da diết trong lòng, chúng bạn thời thơ ấu giờ đã lưu lạc chốn nào?

Dạo đó, tôi còn nhỏ lắm, vẫn còn mơ mộng về chốn cổ tích xa xôi, nhiệm mầu, thường dõi mắt qua khung cửa nhỏ nhìn những chùm lá xoài lung lay xào xạc mà tưởng như ở đó có con chim biết nói đang tán gẫu với chú ve. Nhưng ở cái tuổi đó cũng đã biết ghen tị, thèm thuồng khi thấy đồ ăn ngon, thức lạ. Trong khuôn viên khu tập thể, một gia đình thuê của cơ quan khoảng sân rộng phía trái mở quán ăn. Cái gia đình nhỏ ấy có bốn người, người cha râu kẽm phương phi mang cái tợn của ông chủ hàng quán, người mẹ dong dỏng cao gầy mặt thoáng nét buồn, tay chân không ngơi nghỉ, lại sinh một trai, một gái ăn nhiều, học giỏi. Quán mở rất đông khách. Tôi từng ghen với hai đứa con bởi chúng được ăn đầy thức ngon, được ngủ nệm ấm và được xem vi-đê-ô mỗi ngày. Còn nhớ năm đó cây chùm ruột sát góc tường bao khu nhà sai trái dữ lắm, từng chùm cứ lúc lắc bắt thèm, chảy cả nước miếng nhưng tôi lúc ấy gầy còm, lại nhát gan, sợ té nên không dám trèo lên hái, chỉ dám đứng nhìn mà mơ ước. Thằng anh nhà ấy vốn cao to khỏe mạnh, đu leo lên cành mà mang xuống cả rổ chùm ruột cho đứa em chấm muối nhâm nhi, tôi đứng tần ngần, muốn xin nhưng không mở lời được cứ nhìn từng trái một được nút chùn chụt trong nụ cười khoái chí của chúng mà máu giận dỗi trong lòng tôi càng lúc càng sôi sục. Với lấy hòn đá bên cạnh, đứa con gái chảy máu đầu, kết quả là tôi bị mẹ cho trận đòn nhừ tử, từ lúc đó tôi càng ghét hai anh em nhà đó. Rồi thời gian sau, ông chủ quán bất ngờ phát hiện mình bị ung thư gan, bao nhiêu tiền bạc buôn bán dành dụm được theo ông xuống mồ. Hàng quán bay. Từng cục gạch tàu lót nền cũng bị khựi lên đem bán. Ba mẹ con dắt díu nhau đi đâu không rõ. Qua lời kể chấp nối của người lớn, tôi chỉ biết họ đi trốn nợ ở nơi xa lắc nào đó. Một gia đình tan đàn, hai tương lai tắt ngấm! Một tổ ấm xẻ nghé, ba mảnh đời lưu lạc. Thỉnh thoảng nghĩ lại, chạnh lòng buông tiếng thở dài!

Chẳng biết phải cái duyên hay không mà từ nhỏ tôi đã hay thân với nhiều chị bạn hơn tuổi. Mẹ thường nói rằng: Con Muỗi nếu ốm đi chút thì đẹp lắm! Chị bạn tôi vốn là con bà bếp ở mướn của quán nhậu, dáng đậm người, gương mặt hồn hậu, làn da ngăm đen nhưng láng o. Chị hơn tôi ba tuổi, mang cái tên thật dung dị mà gần gũi quá đỗi: Muỗi, hàng ngày hay tranh thủ giờ thưa khách mà chơi lò cò nhảy dây với chúng tôi. Tôi còn nhớ mãi cái nhoẻn miệng cười tươi rói mỗi khi chị thắng chúng tôi trong những trò chơi con trẻ. Chị thường ngồi xem chúng tôi học bài hoặc nhờ chúng tôi đọc truyện cho nghe. Mỗi dịp đó, tôi lại đòi đổi chầu kem, chầu bánh và cứ vô tư chọn thứ mắc nhất – cũng là ngon nhất trên quầy quà nhưng chị vẫn vui vẻ mua cho. Một lần như vậy tôi lại bị mẹ mắng mà lòng ấm ức vô cùng, chẳng qua đó là sự trao đổi công bằng thôi mà! Rồi khi cái quán nhỏ tan tành theo ông chủ, tôi không còn gặp chị Muỗi, nghe nói rằng chị đi ở cho nhà nào đó xa xôi. Mãi sau này tôi mới biết, từ nhỏ chị đã bị ba bỏ rơi, lớn lên đi làm mướn phụ mẹ, không được đi học. Với chị, biết chữ mãi là giấc mơ xa vời. Không biết bây giờ Muỗi lưu lạc nơi nào, cho tôi gửi lại chút hối hận, ân tình năm xưa?

Tôi vốn tuổi con Mèo, có bà dì gọi Mão riết rồi chết tên. Năm đó, cơ quan mẹ cho người ta thuê thêm cái sân trống bên phải mở quán cà phê. Vậy là, trong cái đám con nít lộn xộn hay tụ tập bắn bi lại xuất hiện một thằng gầy nhom có cú cu-lê điệu nghệ - thằng Tí – cháu bà chủ quán cà phê. Tôi vốn lớn hơn nó một tuổi, tôi cao, nó thấp, tôi đậm, nó gầy nhom, tôi học rất khá, bắn bi dở ẹc, nó học í ẹ mà bắn bi thiện nghệ, tóm lại tôi với nó hình như là hai mặt đối lập nhưng lại bổ sung cho nhau, làm nên cặp Mão-Tí “song hùng” giữa giang hồ khu tập thể. Thằng Tí rất hay cười, làm trò rất khéo, lại đầu têu trong các phong trào nhảy dây, lắc vòng giảm béo ở khu tập thể. Nếu có ai hỏi: “Ba, Mẹ mày đâu Tí?”, nó hồn nhiên trả lời ngay: “Ba đi đá gà, mẹ đi bán bia ôm rồi!”. Lắm lúc tôi thấy ganh tị với nó vô cùng, nó được tự do bay nhảy, làm những gì mình thích, không ai la rầy cả, lại được các cô, dì, chú, bác thương vì sai gì cũng làm. Lần nọ, tôi xách kiếm nhựa múa tít những chiêu thức kiếm hiệp học lóm trong phim, chặt gần trụi lá cây sứ trước cổng cơ quan mẹ rồi đổ thừa cho nó mà hả hê vô cùng. Nó bị mắng vốn, bị mắng nhưng vẫn cười và vẫn chơi với tôi thân thiết. Tí à, tao còn nhớ mãi những nụ cười của mày, tao còn nợ mày sự vô lo và bình an. Nếu mai này có dịp, tao muốn cụng với mày vài ly, như những thằng đàn ông cười với nhau nụ cười thơ trẻ!

Thời gian cứ trôi mải miết, chục năm vèo qua đi, những chục năm khác cũng sẽ nhanh đến không ngờ! Đến lúc giật mình, nhìn quanh tự hỏi, người năm cũ đi đâu mất? Nếu có một chuyến tàu chở ta ngược lại thời gian xin cho tôi một vé để được thấy lại chính mình năm xưa nắc nẻ cười cùng chúng bạn, để được đắm chìm trong huyên náo của khung trời thơ ấu. Nhưng thực tế chẳng có con tàu nào như vậy, thôi thì đành gửi lưu luyến, nhớ thương vào những khoảnh khắc bất chợt bật tiếng gọi tên người năm cũ.

Phan Khắc Huy

Thương nhớ hương quê – Thương nhớ bánh xèo

2010-06-01T22:25:00.006+07:00

Thương tặng T. người con gái đặc biệt của tôi.

Có một buổi mây chiều gió sớm, nhẹ bước rong chơi trên những nẻo phố phường, tự cho phép mình nhẩn nha buồn, một nỗi buồn miên man mà da diết gợi nhớ về những kỷ niệm xưa cũ. Nhiều khi, chợt trông thấy lá bay phơ phất trong cơn gió hiu hiu mà lòng lại se sắt nhớ cái xao xác của cây lá miệt vườn buổi trưa hè râm mát, hay đơn giản chỉ một tiếng bánh đổ xèo lên chảo mà chạnh lòng như thấy gờn gợn khói bay từ chái bếp nho nhỏ khuất sau hàng hiên mái lá. Bao nhiêu phồn hoa, yêu kiều của Sài Gòn phố thị đã từng quyến rũ bước đi hoang của kẻ lang thang đất khách bỗng chốc tan biến, nhạt nhoà, nhường lại cho hương bánh xèo thoang thoảng bay từ một quán bình dân ven đường, làm nở ra những âu yếm, êm dịu, ngọt ngào của những năm tháng được tưới tắm tâm hồn trong dòng sông trĩu năng phù sa quê nhà.

Nghĩ cũng lạ, không hiểu sao có lúc lòng người lại trở nên tha thẩn và mỏng manh đến vậy, nhìn chiếc bánh xèo được xếp khéo lên dĩa là lại buồn nhè nhẹ. Nếu như người xưa mượn tiếng con chim cuốc, chim đa đa khắc khoải mà trải lòng nhớ nhung cảnh cũ giữa thay đổi dâu bể tang thương thì nay kẻ phàm tục này đành mượn món bánh xèo dân dã để gửi nỗi niềm tha thiết luyến mến quê hương cũng như gửi chút tình cho những ai đang trĩu nặng tâm sự nơi xa xứ.

Giữa đêm khuya thanh vắng nào đó, ngoài ngõ dấm dẳng tiếng chó sủa ma, hàng hiên xào xạc tàu dừa khua khoắng, trong ánh đèn dầu leo loét, cụ bà nam bộ, tóc bạc phơ phơ, gương mặt hiền hậu vừa bỏm bẻm nhai trầu vừa xoắn cao ống tay áo bà ba cho gạo tẻ vào ngâm nước để kịp sớm mai xay thành bột đổ bánh xèo đãi đứa cháu trai từ phương xa trở về. Công thức làm bánh xèo mỗi vùng đất, mỗi khác nhau chỉ duy có bột là chỗ nào cũng phải có. Phải là gạo tẻ ngon, ngâm qua đêm tự tay xay thành bột mới làm nên cái bánh thật thơm giòn. Bánh xèo Nam bộ dùng những nguyên liệu sẵn có chứa đựng cái tình của đất, của sông nước miệt vườn. Bột gạo xay khéo hoà vào chung với nước cốt dừa sao cho đều, không lợn cợn, thêm ít mặn của muối, ít ngọt của đường, chút bột nghệ, có nơi cho thêm lòng đỏ trứng gà hay quả lê-ki-ma như bí quyết riêng của người làm bánh, rồi nhất định phải có chút hành lá xắt mỏng thêm vào cho phảng phất mùi thơm. Phần bột đã xong, giờ là phần nhưn bánh, bao gồm những miếng thịt ba rọi tươi mới xắt vừa ăn, ít tép bạc vừa xúc xào chung với đậu xanh cà, giá sống hay củ sắn. Nói như một chuyện gia dinh dưỡng, nhưn bánh là tổng quan hoà quyện giữa đạm thực vật và đạm động vật, mà trong khía cạnh động vật có cả con chạy trên bờ, con bơi dưới nước.

Có nhà văn khi ăn bánh cuốn bảo rằng: “Đương ăn ngon, mà gần hết, thiếu mất đi một tí nước mắm… có thể coi như là hỏng một bữa quà”. Bánh xèo cũng vậy, đương ngốn ngấu mà thiếu đi nước chấm tự nhiên thấy cụt cả hứng, mất cả ngon mà trong lòng hậm hực. Bánh xèo ngon, nước chấm cũng phải ngon. Nước chấm cần được pha trước để kịp hoà vào giòn tan, thơm lừng, bùi ngọt của bánh xèo vừa đổ xong làm sảng khoái cái thần khẩu. Nguyên liệu bao gồm nước mắm ngon, nước dừa tươi, chút giấm, pha cho vừa miệng, thêm vào tỏi ớt đâm nhuyễn kèm ít dưa chua. Nước chấm ngon phải có màu hổ phách, thiệt trong, có mùi nồng của tỏi, vị chua, cay, mặn ngọt quyện chặt nhưng tỏi và ớt không được lững lờ nơi đáy chén mà phải nổi lên trên. Nếm tí thôi mà bao nhiêu tuyến nước bọt đều tứa ra dào dạt.

Đã có đủ cả vị mà thiếu đi cái sậm sựt, giòn tươi của rổ rau “hằm bà lằng” thì bữa bánh xèo hôm đó thoạt đầu thì ngon nhưng nhanh ngấy đến lợm giọng. Ăn bánh xèo mà thiếu rau thì chẳng khác nào nghe bài ca vọng cổ thiếu mất tiếng “tơ” dìu dặt. Rau ăn bánh xèo đủ các vị chua, chát, đắng, cay, nồng của “hương đồng cỏ nội”, mà người dân quê gọi là rau vườn như lá cách, lá lụa, lá kèo nèo, đọt xạn, lá non lụt bình, đọt xoài, đọt điều, cải bẹ xanh non, rau vừng, rau chiết, lá cát lồi, các loại rau thơm, … đủ thứ, mùa nào rau đó, là những thứ có thể nhanh tay bứt được trong khi dạo bước trong những líp vườn thẳng tắp. Càng nhiều loại rau càng làm nên sức hấp dẫn, quyến rũ của bữa bánh buổi trưa hè.

Mọi thứ chuẩn bị xong, cụ bà Nam bộ hiền từ mới nhóm lò chờ cho lửa lụi gần tàn nhưng than còn hồng rực, bắc chảo lên, dùng đôi đũa xiên vào miếng mỡ heo mà thoa đều lên chảo nóng rồi từ tốn múc từng vá bột đổ cái “xèo” vào chảo, cụ bà nhanh tay, uyển chuyển xoay chảo sao cho bột được tráng đều, mỏng, giòn mà không rách. Tiếp đó, cho thêm nhưn bánh lên trên, dùng nắp vung to đậy lại, khi bánh đã chin đều, cụ dùng xạng gấp đôi lại, xúc ra dĩa đã lót sẵn lá chuối tươi. Cứ thế từng lớp bánh được sắp ra trong háo hức đợi chờ của người con phương xa mới về. Vệt nắng ban trưa xiên qua kẽ lá như làm rạng rỡ thêm nụ cười móm mém hồn hậu của cụ bà nhìn đứa cháu đang ngốn ngấu.

Nhón tay bốc lấy nhúm bánh thơm giòn gói ghém vào “nùi” rau xanh mướt mát rồi chấm ngập nước chấm, nhai rào rạo như muốn nuốt trọn cả tính tuý của miệt vườn Nam bộ. Nín thở cho thức ăn trôi vào thực quản rồi thở ra khoan khoái, bẽn lẽn cười trừ cho cái tánh tham ăn của chính mình. Tản Đà thi sĩ đúc kết rằng bữa ăn ngon phải hội tụ đầy đủ: đồ ăn ngon, chỗ ngồi ăn ngon, người ngồi ăn ngon. Ăn bánh xèo cũng vậy, kẻ tham ăn này đã từng rong ruổi trên những ngả Sài thành nếm thử những hàng bánh xèo có tiếng, nhưng chẳng nơi nào làm cho cái tánh hay ăn trở nên thanh thản mà khoan khoái. Phải chăng đó là vì con tép bạc tươi mòng giòn rộp mà bình dị đã bị thay bằng con tôm to đùng nhưng bơ bở. Cũng có thể đó là vì cái bánh xèo được đổ bằng chảo nhôm trên bếp ga lửa to phừng phực, thay cho chảo gang trên lò than nồng đượm khiến cho mặt chảo nóng hỗn, nhiệt toả không đều làm bánh mang ra bên ngoài tuy giòn mà nguội lạnh dù cho bên trong vẫn nghi ngút khói, không chỉ vậy cái rìa giòn tan ấy lại mất đi phần chuyển tiếp vào nơi mềm mịn kết dính lấy nhưn, rìa và ruột chỏi nhau như bản giao hưởng lệch nhịp chẳng êm tai. Nhưng cái chính là những bữa bánh hàng quán đó bị mất đi không gian thoang thoảng gió mát trưa hè trong rào rạt cùa màu xanh miên man cây lá, thiếu vắng tiếng nói chân chất bình dị xen lẫn tiếng cười giòn tan sảng khoái của những đứa con miệt vườn đang ngấu nghiến tinh tuý của đất mẹ. Để rồi khi chân đã rời quán mà lòng vẫn trĩu nặng nỗi thòm thèm cái bánh xèo dung dị được nêm vào đó gia vị của tình đất tình người nơi thôn dã.

Cái bánh của quê hương do chính tay người bà, người mẹ Nam bộ đổ cho người con, người cháu tha hương muốn tìm lại thanh thản, nhẹ nhõm nơi tâm hồn sao mà làm khoái chí cái thần khẩu đến thế. Bụng no nê mà lòng khoan khoái ngẫm nghĩ đến mấy câu ca của ông bà đã dạy “Bánh xèo là cái bánh xèo Đổ bột tráng bánh cái vèo là ăn”/ “ Bánh xèo là cái bánh xèo Khi ăn phải bốc giàu nghèo như nhau”. Triết lý bình đẳng ẩn sâu trong cái bánh xèo ấy phải chăng chính là nền tảng hình thành nên tánh cách và con người Nam bộ, mộc mạc mà bình dị, yêu thương thuận hoà, đầy ắp tình nghĩa bà con xóm riềng.

Nếu có người hỏi trong nhà, gian nào là quan trọng nhất, tôi xin đáp chắc nịch rằng đó là gian bếp. Bếp nhà ai quanh năm ấm nóng thì nhà đó luôn yên ổn trong ngoài, gia cang hoà thuận. Vậy nên trong buổi trưa hè xèo xèo chảo bánh nóng rẩy đó càng rôm rả tiếng trò chuyện, càng đông người quây quần trong chái bếp, quanh bếp than rực hồng thì cái phúc của con cháu trong nhà đơm thêm đầy ắp. Bữa ăn bánh hoà quyện những vị, hương, thanh, sắc chân quê ấy là tài sản vô giá mà người con ly hương xa xứ mang theo trong hành trang của mình để rồi có những chiều tất tả cơm bụi, cơm bờ nơi đất khách chợt chạnh lòng hướng về quê cũ, tự nhủ với mình rằng sẽ có ngày ta trở về làm rạng danh nơi nhau rốn.

Nhiều khi, con tì con vị réo gọi cồn cào mà thần khẩu lại nhàn nhạt, nuốt chẳng trôi được dĩa cơm ven đường. Tấp vào hàng quán bánh xèo bình dân nhưng lại thấy ngao ngán bởi phải một mình gặm nhắm nỗi buồn, nỗi nhớ tha thẩn hương lửa đượm nồng. Chẳng biết tỏ cùng ai đành thả lòng trôi nhẹ theo chiếc lá me bay theo dòng người giữa phố. Chợt trong lòng nảy ra một ý, tủm tỉm cười khoái chí như đứa trẻ tinh ranh được quà sau khi vờ nũng nịu. Cuối tuần này nhé, “dụ dỗ” “cô Bắc kỳ nho nhỏ” có lòng thương chàng trai miệt vườn vào bếp làm thử món bánh xèo Nam bộ để cho tình Bắc duyên Nam thêm ấm nồng cùng hương bánh ngào ngạt. Chỉ mới nghĩ thôi mà đã thấy hứng khởi đến lạ!

Phan Khắc Huy

“Bâng khuâng chiều nội trú” – khúc hát chiều mưa năm cũ

2010-05-13T10:54:00.007+07:00

Hồi nhỏ, mưa chỉ đơn giản là tiếng cười nắc nẻ tóe nước bên hàng hiên mái ngói, hay tiếng hò reo theo con thuyền giấy gấp vội trôi theo dòng nước trước ngõ nhà. Lớn lên một chút, mưa thành những suy tư vội vàng trên cành lá trĩu nước, xanh mát miên man. Rồi không biết tự lúc nào hóa thành cái xao lòng vương theo tà áo tinh khôi phất phơ bay giữa chiều mưa bụi trên con đường đầy lá me rơi. Và bây giờ, thấp thoáng trong mưa là đôi mắt buồn vời vợi mang tên “em” của một thời kỷ niệm …

“Chiều nội trú bâng khuâng
như đôi mắt ai ngày nào tao ngộ
Chiều nội trú bâng khuâng
như đôi mắt ai vời vợi tha thiết
Ánh mắt thật gần mà cũng thật xa
Ôi yêu thương quá ánh mắt êm đềm
Mong tình yêu cho hồn trở lớn khôn thêm”

Có một chiều nội trú, mênh mang theo những cảm xúc của thuở bắt đầu mơ mộng, biết buồn, biết nhớ. Có một chiều nội trú xa xăm tơ tưởng. Để rồi khi bất chợt nhận ra có ánh mắt ai da diết quá khiến lòng bồi hồi đến lạ, vừa trông chờ, vừa nghi hoặc, phân vân. Tâm hồn rộng mở đón nhận những rung động đầu đời đang chớm nở hoài mong, vương vấn. Nguyễn Trung Cang đã dùng giai điệu dịu dàng mà dè dặt, ngọt ngào nhưng thoáng chút ưu tư mở đầu cho nhạc phẩm “Bâng khuâng chiều nội trú” để khơi gợi lại cái thuở ban đầu lưu luyến ấy trong miền hoài niệm riêng của mỗi người. Giữa khung trời nội trú bâng khuâng đó, một tâm hồn đang bẽn lẽn rũ đi thơ dại mà trở mình biết suy tư.

“… Là một thoáng mây bay trong đôi mắt ai một ngày nắng đẹp
Là một thoáng giăng mây trong đôi mắt ai một ngày u ám
Ánh mắt mơ hồ phủ kín hồn tôi
Nghe sao chới với có thể quên người
Mưa chiều nay cho hồn tôi luống bâng khuâng…”

“Đôi mắt ai” sao trở nên thân thuộc quá, tình cảm trong sáng ấy từ sự chớm nở dần thành sâu đậm. Mắt ai vui thì hồn ta trong trẻo, mắt ai buồn thì hồn ta u ám. Không chỉ còn là xao động nhất thời, ánh mắt yêu thương giờ đã ngập tràn cả cảm xúc tương tư. Ôi, ánh mắt lãng đãng như mây trời, đam mê say sưa, níu bước ai trong những chiều nhẹ rung mênh mang cơn mưa. Không rõ cơn mưa đầu mùa là khách thể đồng cảm, góp thêm nỗi da diết hay chính là chủ thể trữ tình đang rì rào trong man mác bâng khuâng.

“… Mưa đầu mùa hạt nhỏ long lanh
Mưa quấn quít giọt dài giọt vắn
Mưa hỡi mưa ơi có bao giờ nhớ nắng
Sao ta buồn lại nhớ thương nhau
Mưa tình đầu nghe rất mong manh
Mưa tí tách thì thầm trên ngói
Em có nghe mưa tưởng chăng lời anh nói
Rất nồng nàn ngọt tiếng: yêu em…”

Có chiều nào miên man như chiều mưa ký túc, lặng nhìn mưa rơi, lặng nghe tiếng tí tách, lòng bồi hồi thầm ghen với những hạt mưa nhỏ có đôi, đang rì rào ca khúc tự tình. Để rồi, ta mượn thanh âm của mưa gửi đi chút tương tư thương nhớ, gửi đi lời tỏ tình đầu hạ. Nhạc vừa réo rắt, vui say, vừa nồng nàn, dịu nhẹ như mối tình đầu trong khung trời ký túc, làm dâng trào những cảm xúc vụng dại mà lãng mạn vô cùng… Từ trong khoảng xa xôi chợt trở về ánh mắt mê đắm năm cũ. Và, biết đâu trong chiều mưa hạ nào đó, ta lại thành ta của những ngày xưa, giũ đi những oằn nặng của cuộc đời, của thời gian, để cho tâm tưởng lại bay bổng cùng những thanh âm rào rạt mà mỉm cười cùng nuối tiếc yêu đương xa xưa.

Bản nhạc không chỉ hay mà còn lạ bởi nó được phổ từ hai bài thơ của một cô sinh viên ngành tư pháp. Nguyễn Trung Cang, một trong những ông vua nhạc trẻ của miền Nam trước 75, đã thổi giai điệu đầy suy tư mà ngọt ngào để chấp cánh cho hai bài thơ trở thành lời tự sự cho những ước mơ đã nguôi ngoai, cho những mối tình đã phôi phai cùng với khuất xa hình bóng cũ. Rồi, bất chợt một ngày, ta bỗng giật mình nhận ra, ngoài kia trời vẫn đang mưa rả rích. Mưa vẫn như người tri âm ngày đó để ta nhắn gửi yêu thương, ve vuốt nỗi niềm, chỉ có ta là thay đổi quên đi ân tình dào dạt thuở ấy. Mưa đang tí tách rơi trên mái hay đang hát lại bản tình ca năm cũ ?

Nếu như Phạm Duy có những chiều chủ nhật Duy Tân hẹn hò đây đó, “uống ly chanh đường, uống môi em ngọt” dạt dào kỷ niệm, thì Nguyễn Trung Cang lại có những chiều mưa nội trú bâng khuâng vời vợi thương nhớ. Hãy dành chút thời gian lắng lại, nghe Tuấn Ngọc ru hồn bên tách cà phê thơm lừng, mở cửa thời gian cho kí ức ùa về, buông lòng cho giai điệu lả lướt xoa dịu đi nhọc nhằn, hằn học tầm thường, để hạt giống thanh thản nảy mầm trên mảnh đất tâm hồn màu mỡ.

Phan Khắc Huy

“Hoa xuân” hay khúc hoan ca của mùa xuân.

2010-01-20T01:55:00.007+07:00

Hàn Mặc Tử đã có những câu như thế này: “Trong làn nắng ửng : khói mơ tan / Đôi mái nhà tranh lấm-tấm vàng / Sột-soạt gió trêu tà áo biếc / Trên giàn thiên-lý bóng xuân sang…” Xuân đã chớm về theo xanh tươi cành lá, trong mơ màng khói tỏa cùng chút nắng hồng ửng lên mái nhà tranh. Chỉ với vài câu chữ, một bức tranh xuân tuyệt đẹp, vừa rực rỡ, vừa dịu nhẹ đã mang đến cho người đọc thoáng mơ màng, bâng khuâng. Đó là tài của Hàn thi sĩ vậy!



Nếu như trong thơ ca, câu chữ là men say của sự chưng cất cái tứ, cái tình, thì trong âm nhạc, mỗi nốt nhạc có thể là một cung bậc của cảm tính, là sự giao thoa của những run rẩy, choáng ngợp, bềnh bồng hay mênh mang, dịu dàng, thanh thản trong miền thế giới riêng của thính giác. Mùa xuân cùa Hàn thi sĩ dịu mát đến say lòng người đọc. Mùa xuân trong “Hoa xuân” của Phạm Duy tươi tắn rộn ràng mà cũng không kém phần thi vị.

”Xuân vừa về trên bãi cỏ non
Gió Xuân đưa lá vàng xuôi nguồn”

Nét nhạc đơn giản chỉ với 4 nốt “đô, mi, sol, la” nhưng ta đã thấy xuân về nhè nhẹ, êm ái như lời ru. Cái lạ của khúc mở đâu ở đây là tại sao Phạm Duy lại đưa hình ảnh của lá vàng vào đầu của khung cảnh mùa xuân? Phải chăng ông muốn gửi gắm rằng sự kết thúc chính là mở đầu cho hồi sinh? Là vàng rụng về cội để cho chồi non đâm lộc? Xuân của Phạm Duy đã bắt đầu từ lúc lá vàng rơi xuống, xuân của Phạm Duy là xuân của nguồn cội. Ta cảm được tiếng lá rơi tuy rơi nhẹ nhưng là sự lẩy nhịp tạo nên bước chuyển của không gian khiến bức tranh xuân bừng lên từng mảng rực rỡ:

“Hoa cười cùng tia nắng vàng son
Lũ ong lên đường cánh tung ròn”

Xuân không chỉ có sắc mà còn có hương, không chỉ có “tĩnh” mà còn có “động”. Hình ảnh của ong bướm vui đùa bên bên cái e ấp, thanh tân của hoa xuân rất sống động với hai chữ “tung ròn” hạ xuống cuối câu nhạc. Dường như trong hình ảnh lại cài hình ảnh, trong thanh âm lại lồng thanh âm tạo nên sự náo nức, giòn giã của tâm hồn đang dần đắm trong gió xuân đang về trên cành lá.

“Hoa chẳng yêu lũ bướm lả lơi
Muốn yêu anh vác cầy trên đồi
Hay là yêu chiến sĩ nghìn nơi
Thấy hoa tươi cười bỗng thương đời.”

Đã có “hương”, có “sắc”, có “âm thanh” nhưng nếu thiếu cái “tình” thì chưa phải là xuân đúng nghĩa. Tình xuân ở đây là tình của thiên nhiên, đất trời, hoa lá, tình chân thành dành cho những con người đang cần cù xây dựng, bảo vệ quê hương chứ không phải cái tình hời hợt lả lơi, vụn vặt, ve vãn tầm thường. Hoa bừng lên sức sống để vun đắp chứ không phải để tô điểm hào nhoáng giả tạo. Nhạc cứ trôi dìu dặt mà nhẹ nhàng, mang cái xuân sắc thơ tình quyện vào lòng người nghe làm dậy nên niềm lạc quan khó tả. Không réo rắt, không dồn dập, xuân cứ dịu dàng mà tràn ngập.

“Xuân! Hoa còn tươi mãi
Hoa vì nhân thế biết sum vầy cuộc vui
Xuân! Hoa nở vì ai
Tay nhịp bàn tay cùng đắp xây ngày mai…”

“… Có một chàng thi sĩ miền quê
Ngắt bông hoa biếu người xuân thì
Có một đàn em bé ngoài đê
Hát câu i tờ đón Xuân về”

Bức tranh xuân dần hiển hiện ra đầy đủ từng mảng màu tươi tắn, khoảng khoát nhưng có lẽ sẽ kém sinh động nếu thiếu mất đi chủ thể cùng hòa nhịp theo từng bước xuân về. Nhành hoa mà chàng thi sĩ ngắt tặng cho nàng không rõ là hoa gì nhưng có lẽ hương thơm của nó đã ngan ngát qua khung nhạc, đem đến sự miên man, say đắm. Và trên bước đường làng xôn xao tiếng mục đồng đánh vần con chữ cho rộn ràng thêm xuân sắc. Hoa xuân, hoa của tình yêu ngọt ngào, hoa của tâm hồn trẻ thơ bừng nở trong chớm chạm vào ánh sáng của tri thức. Hoa trở thành người hay người cũng chính là một bông hoa đang khoe hương sắc giữa mùa xuân cuộc đời. Cánh nhạc đơn sơ chỉ phác họa vài nét chấm phá mở toang ra thế giới mùa xuân rất riêng của miền thính giác, âm thanh trở thành màu sắc, trở thành hình họa, dựng nên bức tranh của mùa xuân.

Hình như đã không còn ranh giới giữa thính giác, thị giác, cảm giác, ta nghe để cảm, cảm để nghe. Xuân cũng không còn là hình ảnh hiển hiện ra mà lại tan theo sóng âm tạo thành phép màu, thôi thúc sự chuyển động của chủ thể. Chủ thể đó không phải gói gọn trong câu chữ bản nhạc nữa, chủ thể đó bao gồm luôn cả ta, cái ta chìm trong vi diệu của âm nhạc.

“… Những đoàn người trên luống cầy nâu
Thấy hoa xuân phép lạ ra màu
Bỗng nhủ lòng ra sức cầy sâu
Tiếng ca như thể tiếng kinh cầu
Hoa bèn yêu bóng dáng cần lao
Bắt tay nhau tránh cuộc cơ cầu
Người cùng mùa đã thoát vực sâu
Sức reo hoa nở lúc Xuân đầu…”

“… Xuân! Hoa tỏa hương mới
Nhân quần ân ái đã kêu đòi niềm vui
Xuân! Hoa là tình tôi
Đua nở cùng ai cùng quyến luyến mọi nơi…”

Lời nhạc đẹp đầy chất tượng hình và giàu sức biểu cảm, lay động lòng người. Thiết nghĩ không cần phải bàn thêm nữa bởi câu chữ để bình lúc này gần như bất lực trước lối diễn tả quá tuyệt vời của nét nhạc. Ẩn sau sự đơn sơ, nhẹ nhàng mà đơn giản của từng nốt nhạc là từng lớp hình ảnh sắc nét, sống động mang đậm cảm xúc của tâm hồn con người đang rung động trước vẻ đẹp của mùa xuân đất trời, mùa xuân con người. Mùa xuân là mùa của mùa của hạnh phúc, là mùa của sự thỏa mãn những niềm vui mang tính nhân bản trong sự giao hòa với thiên nhiên. Âm nhac lúc này đã trờ thành văn chương, thành hội họa.

“Có một bầy thôn nữ nhìn hoa
Chúc cho Xuân vui vẻ thái hoà
Có một vài tóc trắng thầm mơ
Ước cho hoa nở mãi không già”

Hẳn là có sự sắp đặt trong đoạn cuối của bản nhạc này. Đây là đoạn nhạc của luân chuyển thời gian. Thanh xuân được đặt cùng với bạc đầu tạo nên sự quay vòng không tránh khỏi được của thời gian. Phạm nhạc sĩ đã gửi gắm mơ ước xuân sẽ mãi trường tồn cũng như mong ước cái thanh xuân của đời người sẽ được tiếp nối trọn vẹn để vun đắp nên không khí vui vẻ, thái hòa - một ước mơ của nhân thế muôn đời!

Xét về nhạc lý, “Hoa xuân” thật giản đơn, không có những đoạn dồn dập cao trào, không có những đỉnh cao mê mẫn. Xét trong hoàn cảnh sáng tác, năm 1953, ta còn nhận thấy bản nhạc là sự rung cảm hết sức tinh tế của tâm hồn của người nghệ sỹ trước sự kì vọng vào mùa xuân thanh bình của đất nước mà mỗi một con người chung tay xây dựng, bảo vệ là một đóa hoa xuân khoe hương sắc, không bao giờ tàn cùng mùa xuân chung dân tộc. Bản nhạc cứ dịu nhẹ đi vào lòng người, chậm rãi vẽ nên bức tranh sinh động của thiên nhiên đất trời trong thanh sắc mùa xuân, ở đó có chuyển động của hình họa, có quay vòng của thời gian. Âm nhạc đạt đến cảnh giới khác, hòa trộn vào đó cả văn chương, cả hội họa như một thước phim điện ảnh. Những nốt nhạc tưởng chừng như đơn giản nhưng khắc họa nhiều mảng, nhiều hình tượng tạo nên không gian sâu lắng mà rộn ràng, mênh mang mà tươi tắn đồng thời cũng gửi gắm tình cảm, ước mơ mang đậm tính nhân văn, nhân bản. Đó là cái tài của Phạm nhạc sĩ vậy!

Phan Khắc Huy.

“Tình con mắm” quê hương

2010-01-09T13:35:00.006+07:00

Có người nói “Một ngày không ăn mắm, không phải là người Việt Nam”. Chắc hẳn những nhà y tế mô phạm sẽ phản đối kịch liệt rằng trong mắm có nhiều chất nitrosamin gây ung thư lắm đó! Biết làm sao được khi trong tâm hồn của mỗi người Việt Nam, nhất là những đứa con của sông nước miệt vườn, đã đượm đà tình con mắm.

Đồng ý rằng khắp cả dải đất hình chữ S này đâu đâu cũng có mắm nhưng nói về sự đa dạng, Nam Bộ vẫn đứng đầu. Ở vùng đồng bằng sông Cửu Long có rất nhiều loại mắm: mắm cá lóc, cá rô đồng, cá trê vàng ở miệt rừng U Minh, Cà Mau, mắm Thái Châu Ðốc, mắm còng, tôm chua Gò Công. Sách Gia Định thành thông chí viết: “Người Gia Định ưa ăn mắm, có người trong bữa ăn, ăn hết hai ống mắm, độ hơn hai mươi cân, để làm trò vui trong khi thi cuộc đố nhau”. Cái “tánh ưa ăn mắm” đã trở thành nét chung của cả cộng đồng quần cư trên lưu vực đồng bằng hạ lưu sông chín nhánh. Con cá mắm đi vào thơ ca văn học, trở thành hình tượng dung dị, gần gũi, mặn mà cái tình của hương đồng gió nội “Con cá làm nên con mắm / Vợ chồng nghèo thương lắm mình ơi”.

Mặt trời gần đứng bóng, trải nắng chang chang lên đồng ruộng, làm oằn nặng bước chân bì bõm của bác nông dân chân lắm tay bùn. Buổi làm đồng từ hừng đông tạm dừng, tiếng nói cười gọi nhau í ới, huyên náo cả góc ruộng ban trưa. Ở một khoảnh đất nẻ chân chim nào đó, trong bóng mát rì rào rười rượi của tán cây gòn, cây ô môi bày biện rổ rau tập tàng xanh mướt đầy ắp lang, sam, muống, má… cạnh những gô cơm trắng tinh còn ấm đượm, và kìa trung tâm của sự ẩm thực dân dã là hủ mắm tép chua có cái đỏ au của tép “chín”, của ớt, cái giòn giòn ngà vàng của đu đủ ngâm vừa, của những lát tỏi chua, chỉ nhìn thôi đã làm vơi đi bao mệt nhọc của nghề nông. Thò đũa gắp một nùi rau, chấm vào trong nước mắm, bỏ vào miệng nhai rào rạo rồi lại gắp, gắp nhỏ thôi ít mắm đầy đủ cả tép, đu đủ, cả tỏi, cả ớt cay cay đầu lưỡi rồi và một hơi cơm, ngốn ngấu cái sậm sựt của rau, cái mềm mại, chua cay, dìu dịu mà mặn mà của mắm, cái thơm tho, ngòn ngọt của cơm trắng. Rau, cơm, mắm hòa quyện, trôi đến đâu, mướt rượt đến đấy! Ôi, mát cổ họng, mát dạ dày, mát ruột và mát cả “trời ông địa”! Ăn mắm phải ăn như thế mới đã, ăn ngấu ăn nghiến, ăn thoải mái không rụt rè, ăn một cách mạnh mẽ giữa thơ tình của chân đồng, góc ruộng, trong khoảng khoát lồng lộng của không gian thanh bình văng vẳng tiếng gà trưa. Còn gì bằng sau giờ lao động mệt nhọc được thưởng thức cái thú ẩm thực đượm đà của con mắm mà mơ màng dõi mắt theo hun hút cánh cò trắng muốt đang chao liệng trên ruộng lúa xanh rì?

Mắm trước hết là món ăn dân dã, nhưng để có được hương vị đặc trưng phải trải qua nhiều quá trình lắm công phu. Đầu tiên phải chọn con mắm chất lượng, tươi ngon, tẩm ướp với muối hột lâu năm theo bí quyết riêng, rồi lại ủ thính cho lên men đúng độ. Cuối cùng là công đoạn chao đường, cái khéo là phối hợp thành phần đường thốt nốt và cát trắng sao cho vừa đủ để con mắm “chín” màu đỏ tươi thật hấp dẫn. Công thức chung là vậy nhưng tùy loại mắm mà công đoạn khác nhau đôi chút. Mắm được chia thành hai loại chính là mắm đồng và mắm biển, ngon nhất phải kể đến các loại mắm lóc, mắm linh, mắm trèn, mắm sặc, mắm tôm, mắm ba khía. Với mắm cá, con mắm ngon phải đỏ tươi, mượt mà rỉ “nhựa” tỏa ra mùi thơm dìu dịu của thính, của đường kẹo lại, khi ăn phải đậm đà, thớ thịt dai không bở, nuốt rồi vẫn thấy cái ngòn ngọt đọng lại nơi kẽ răng, cuống lưỡi. Mắm của những loài giáp xác thì phải chua đủ độ, chua, cay, mặn, ngọt hòa quyện với nhau, không cái nào trội hơn, ăn một miếng tê tê đầu lưỡi khiến cho tất cả các tuyến nước bọt đều bị kích thích. Thưởng thức mắm ta thưởng thức cái tình, cái nghĩa ngọt ngào nồng đượm của sông nước quê hương.

Có một khi nào đó nằm vắt vẻo nhìn con chim chuyền cành trên nhánh khế sau hè, lay động chùm trái xanh non, chợt thấy vị giác nhàn nhạt, thiêu thiếu, thòm thèm cái gì đó trong nỗi buồn miên man không thể gọi tên. Ta đang nhớ mắm. Buổi chiều hôm đó, dưới đôi tay khéo léo của cô thôn nữ hồn hậu, rau lá miệt vườn lại kết duyên cùng con mắm tươi mòng làm nên mối tình thắm thiết, đằm thắm, ngọt ngào, xua tan đi nỗi buồn ban trưa. Mắm có thể ăn sống với rổ rau tập tàng để cảm thấy sự thuần khiết, chất phác, phóng khoáng nhưng không hề hời hợt của lòng người nơi sông nước. Cụ Vương Hồng Sển viết rằng: “Chúng ta có món “mắm và rau” tức là mắm kho rau sống, bông súng nguyên sợi, rau dừa nguyên cọng, nếu xắt nhỏ thì mất ngon, và phải tự tay nắm cả nùi rau, vò lại và ngắt đứt bằng tay, dồn tất cả vào tô, chan ngập nước mắm, và lua vào mồm, nhai nghe sồn sột, má phùng ra nín thở, miệng mồm choàm ngoàm đến không thốt được lời nào, và như vậy mới thật là khoái khẩu” (Sài Gòn tạp pín lù). Cầu kì hơn, người ta có thể chế biến mắm thành những món ăn tinh tế, mang cái hào nhoáng của sự sang trọng như những món từng làm ngự thiện nhưng thiết nghĩ trong con mắm bị ép tình đó đã vơi đi mất sự khoảng khoát, hào sảng của mảnh đất và con người làm nên con mắm.

Ông bà xưa có câu rằng: “Nam vô tửu như kì vô phong”, nam không uống được rượu thì như cây cờ ủ rũ khi gió lặng ngừng. Nhiều người sẽ phản đối, mắm mà đem nhắm rượu thì hỏng cả mắm, hỏng cả rượu mất thôi! Lão nông ăn mắm kì cựu chỉ cười cười rồi sai sấp nhỏ chạy ra vườn cắt dăm trái khế chua, vài quả chuối chát, tiện tay ngắt cho đầy rổ rau tập tàng, thêm ít quả ớt đỏ mọng, rồi bác nông dân có nụ cười ý nhị ấy tự tay chọn một khúc thịt ba rọi thiệt mượt mà tươi tắn, đem luộc cho chín, xắt miếng nhỏ, với tay lên chạn bếp mang gói mắm thái đã được gói kĩ càng mở ra, múc lấy mấy muỗng đầy cho sang bên của dĩa thịt sắp sẵn, rồi lại tất tả chạy sang tiệm tạp hóa hàng xóm mua cho kì được kí bún trắng nõn nà, mấy xấp bánh tráng măn phơi sương kèm một chai rượu còn đùng đục hạt nếp lên men. Này nhé, trên tấm phản gỗ đen mun đặt ở hàng hiên trước nhà, khách phương xa nhón tay gắp tí bún, tí thịt, tí mắm thái, lại thêm vào lát khế chua, lát chuối chát, vài cọng rau sống, lại rác lên chút gừng cắt nhỏ, bỏ vào trong miếng bánh tráng tròn đã thấm nước, cuộn lại cho khéo, chấm vào chén nước mắm chua ngọt pha sẵn, cắn kèm trái ớt chín đỏ, nhai từ tốn mà lòng dậy lên bao cảm giác khó tả. Ăn rồi đấy, giờ thì hãy nâng ly rượu nếp mà đáp lại cái tình hiếu khách của lão nông tinh tế, cụng cái tách, nhấm ly rượu thơm nồng, ta khà một tiếng rõ dài để cho thỏa cái khoái khẩu à không, khoái cả ngũ quan, khoái cả toàn thân thể. Thiệt là đã! Thiệt là “bắt”! Đừng có chê tôi là “bợm” nhé, chỉ là bữa nhậu tài tử, ấm nồng của những tri kỉ đồng điệu, phải lòng con mắm mà thôi. Chủ khách cùng khề khà trong thanh bình nơi thôn xóm, thưởng thức thú ẩm thực dân dã, mặc cho nhân tình thế thái xoay vần không ngơi nghỉ.

Thử hỏi những người con xa Tổ quốc, trong lòng họ nhớ những gì? Phải chăng có một góc dành riêng cho bữa cơm cá mắm dung dị, thơm lừng mà đậm đà tình nghĩa gia đình, tình nghĩa xóm riềng? Con mắm từ lâu đã len lỏi qua kí ức của cha ông, trở thành sợi chỉ kết liên nhiều thế hệ ở sông nước miệt vườn nói riêng và đất nước Việt Nam nói chung. Với những ai đã trót phải lòng con mắm luôn cảm thấy hạnh phúc đượm nồng gần gũi trong vị mắm chua, cay, mặn ngọt. Con mắm đằm thắm, nhẹ nhàng vuốt ve cả ngũ quan của con người như một cô gái thôn quê chân chất, mặn mòi và khỏe mạnh chăm sóc người thương. Thảng hoặc, có lúc nào đó bỗng dưng lại dậy lên nỗi nhớ nơi nhau rún, thì hãy để cho con mắm đem cái duyên tình của quê hương làm vợi bớt đi nỗi niềm xa xứ.

Phan Khắc Huy
(thân tặng bạn Cat)

“Ai ăn bánh chuối, bánh lá, nước cốt dừa hôn …”

2009-12-28T21:38:00.003+07:00

Có thể nói chẳng nơi nào sản vật lại phong phú như miệt vườn Nam Bộ. Một buổi trưa hè lạt miệng, sai sấp nhỏ nhanh nhảu len lỏi qua mấy liếp cây sau vườn là có dăm trái cam, trái bưởi ngọt thanh cổ họng hay lúc lắc chùm ổi giòn rụm kẽ răng, hoặc biết đâu còn cả quài chuối xiêm chín già, giấu mình kĩ sau những tàu lá mượt mà, xanh đến mát cả nắng ban trưa.

Cầm trái chuối trên tay, cũng nên bàn thêm một chút về việc ăn chuối. Ông bà ta xưa dạy rằng ăn chuối phải bẻ đôi trái chuối, ăn từng nửa, vỏ chuối phải lột ra từ từ giống như bông hoa đang nở rồi từ tốn cho vào miệng, vừa thưởng thức vị ngọt bùi dằn chút chua chua, vừa hít được mùi thơm làm dịu khứu giác, vừa nhìn được cái trắng nõn của ruột chuối. Ăn gắn liền với thưởng lãm, ấy mới đúng là con người lịch sự và phong nhã! Chuối cũng có nhiều loại mà cách ăn cũng khác nhau. Có loại ăn tươi khi chín như chuối xiêm, chuối cau.. Có loại ăn khi còn dốt dốt ngon mà đỡ ngán như chuối hạnh tiên, chuối già hương. Chuối sáp, chuối tá quạ thì phải nấu trước khi ăn. Riêng chuối xiêm (hay còn gọi là chuối sứ, chuối tây) chưa chín ăn có vị hơi chát, để chín già thì trong ruột vàng sẫm, ăn mềm mà ngọt dịu chứ không quá bùi dễ ngán như chuối già hay ngọt đậm như chuối cau. Lúc nông nhàn nằm vắt vẻo, đung đưa võng kẽo kẹt, con mắt xa xăm dõi theo cái xào xạc của tán lá làm lúng liếng những tia nắng trên khoảng sân, rồi chợt nhìn ra hàng hiên phát hiện quài chuối xiêm bỏ quên hôm nào vỏ đã thâm kim, chép miệng vài cái, rồi bật dậy, lột quả dừa khô, làm bánh chuối!

Chuối lột vỏ phải dùng dao đập cho dập ra, phải đập đều tay, chuối đập xong phải nhừ hết nếu không sau khi làm ăn sẽ lợn cợn. Xong rồi vắt nước cốt dừa, lấy một ít thôi, quấy bột gạo, cho thêm vài thìa đường cát trộn chung vào, nhớ dằn thêm chút muối. Sai đứa nhỏ nhanh chân ra bụi chuối đằng sau, chọn một vài tàu lá không già quá mà cũng không non quá còn nguyên vẹn, bảo nó cắt nhẹ tay một chút để tàu lá không bị rách ngang, mang vào lót xửng. Xửng và lá được thoa chút dầu, rồi đổ hỗn hợp chuối đã trộn đều vào, bắc lên hấp. Phần nước cốt dừa còn lại ở trên thì sên với lửa riu riu, cho đường, bột, tí muối rồi cắt thêm mấy cọng hành lá. Khi nắng chiều vàng bắt đầu rải mỡ màng lên đọt dừa soi bóng con mương nhỏ thì màu bánh chuối cũng đã trong lại – bánh chín rồi đó. Bánh chuối hấp chín cắt lát mỏng, chan nước cốt dừa lên, rắc thêm đậu phộng đâm nhuyễn hay ít mè rang. Chao ôi cái ngọt thanh thanh của bánh, cái bùi cái béo của nước cốt dừa, của đậu phộng, đượm thêm chút thơm của hành lại phảng phất hương quê từ tàu lá làm mê tơi vị giác, khiến cho lòng dịu mát. Bưng dĩa bánh ra gốc bưởi sau hè, trong râm mát của tán lá, tha thiết tiếng ve gọi hè, ta nuốt trọn cả tình quê.

Bánh chuối nhiều khi ăn với chút cầu kì, người ta thêm vào bánh bò, điểm xuyết chút xanh của bánh lá. Tôi còn nhớ, thuở nhỏ sống trong khu nhà tập thể của cơ quan mẹ, ngôi nhà cũ kĩ, tường quét vôi vàng loang lỗ, có khung cửa sắt chín ô luôn đầy ắp những tia nắng xiên xiên qua kẽ lá của cây xoài cổ thụ. Trong mơ màng giấc ngủ trưa, xa xa vang vọng tiếng rao “Ai ăn bánh chuối, bánh lá, nước cốt dừa hôn…”, lập tức tôi vùng dậy, chụp ngay cái dĩa để sẵn trên cũi gỗ, không quên xin mẹ vài trăm đồng lẻ phóng một mạch ra trước cổng cơ quan, vừa đúng lúc bà Hai hạ gánh bánh chuối xuống vệ đường. Người ta quen gọi bà là bà Hai bánh chuối, người gầy, dong dỏng cao, miệng hơi móm cùng nụ cười hiền hậu, nhanh tay cắt những bánh lá, bánh chuối, bánh bò rồi rưới lên 1 vá nhỏ vung nước cốt dừa thơm ngầy ngậy, riêng tôi, khách quen, lúc nào cũng được ưu tiên nhiều hơn một chút.

Bánh của bà Hai ngon lắm! Bánh chuối không quá ngọt, không quá béo, không quá dẻo, nó vừa đủ để người ta ăn xong vẫn thòm thèm. Bánh lá vừa thơm vừa ngòn ngọt vị đường, vị lá dừa nước, vừa ngai ngái mùi lá mơ, lại mang cái giòn dai của bột vừa chín tới. Bánh bò không dai mà xốp, có mùi thơm nhẹ thoảng chút chua nhẹ của rượu. Đặc biệt là nước cốt dừa, mèng đéc ơi, đó là vị nước cốt ngon nhất mà tôi đã từng ăn, nó thanh mà không gắt, bùi mà không ngấy, thơm dìu dịu của mùi dừa mới nạo, tịnh không một chút hăng hăng của dầu, lại hòa quyện với mùi hành lá được xắt mỏng rất khéo. Tất cả hòa quyện, tạo thành dĩa bánh đầy vung thực hấp dẫn, thực quyến rũ. Tôi ăn từ tốn từng miếng một, luôn chừa bánh chuối ăn sau chót, lại vét cho kì hết đến giọt nước cốt cuối cùng. Hôm nào ngủ quên, không mua được bánh thì lòng tiếc hùi hụi, hụt hẫng như đứa trẻ bị giựt lấy kẹo khi sắp đưa vào miệng, hụt hẫng như con kiến vàng bò ra bò vào cành cụt.

Có ngày mưa tưới nước ăm ắp lên khoảnh sân trước nhà, tiếng bà Hai bánh chuối như lạc đi giữa cái ào ạt của cơn mưa mùa hạ, cái dáng xiêu xiêu oằn nặng quang gánh gập ghềnh dẫm nước mà đi. Bà ghé vào hàng hiên của căn nhà tập thể để mời gọi “Hôm nay mưa, ế quá con ơi ….” Vậy là hôm đó khách quen cùa bà đã phá lệ mà mần luôn hai dĩa ngon lành. Mẹ tôi men theo hàng ba sang những nhà bên cạnh, gọi mọi người giúp làm nhẹ đi những chồng bánh ế chiều mưa. Bữa bánh tuy nhàn nhạt lẫn chút nước mưa nhưng thấm đẫm cái tình cảm thông, chia sẻ. Vị bánh thật lạ như được rưới thêm sự mừng rỡ, tươi tắn của nụ cười móm mém hiền từ. Sau này, cứ mỗi lần ăn bánh chuối, tôi lại nhớ da diết dĩa bánh ế chiều mưa hôm đó, ấm áp lắm!

Tuổi thơ tôi đầy ắp những lời rao, mà có lẽ “Ai ăn bánh chuối, bánh lá nước cốt dừa hôn ?” là lời rao quyến rũ nhất. Một món ăn dân dã, “nhà quê” lại hợp túi tiền luôn làm thỏa cái vị giác thòm thèm của đứa con nít đang lớn. Ăn bánh chuối, ta tiêu hóa cái hồn của đất, cái thanh sắc của cây lá miệt vườn và cả cái tình của người thôn quê khéo léo. Thoảng theo hương thơm dịu nhẹ chợt hiện về những miền kí ức trong trẻo. Cắn miếng bánh mà nhai từ tốn để thấy lòng chợt thanh thản, quay về ấn ngụ trong tuổi thơ ăm ắp niềm lạc quan, vô tư lự.

Phan Khắc Huy

Ăn sang bình dân

2009-12-24T08:38:00.004+07:00

Tui chắc rằng chục bạn đọc cái tựa này đều có một thắc mắc chung: quái, đã sang sao mà còn bình dân, tên viết bài này rõ… hâm? Tui khẳng định mình không phải nhà ngôn ngữ học nên không có ý tưởng sáng tạo từ mới thêm vào từ điển tiếng Việt, chẳng qua tui chỉ vô tình nghĩ đến chữ này khi đầu tháng, túi rủng rỉnh tiền, chơi sang, đi ăn bít – tết.

Sinh viên du học Sài thành, như tui, như nhiều bạn khác có lẽ vui vẻ và thoải mái nhất là vào đầu tháng, được gia định gửi tiền lên chi viện, ví dày mà lòng thơ thớ. Trừ đi dăm khoản tiền nhà, tiền net, tiền lặt vặt, còn lại là tiền ăn cả tháng, tự nhiên sẽ nổi lên cái hứng thú đi ăn gì đó cho sảng khoái khẩu vị, để bồi dưỡng cái bao tử tội nghiệp mấy ngày cuối tháng thiếu ăn! Ăn một bữa, bằng tiền ăn cả ngày thường, ăn ngon hơn mọi ngày, ăn nhiều hơn mọi ngày và ăn thoái mái không quan tâm đến giá cả, như vậy đã là ăn sang rồi đó! Người đi làm rồi, thu nhập kha khá thì sẽ ăn sang theo kiểu có tiền, sinh viên đi học, còn cậy nhờ cha mẹ thì ăn sang theo kiểu sinh viên, ăn sang một cách bình dân! Người ta có đô-la, chạy đi-lăng, mang kính Gu-chi đi nhà hàng khách sạn Ca-ra-ven ăn buyp-phê, tui, xài tiền Việt, đi xe cub, đeo kiếng cận rẽ vào ngõ đối diện Đại học Bách khoa, ăn bit-tết.

Cái sự ăn sang bình dân cũng có lắm lựa chọn, đơn giản nhất là ghé vào quán quen gọi những món ngon nhất, đắt nhất, , ngồi ghế nhựa mà chờ chủ quán bày lên bàn nhỏ, nhìn no con mắt, rồi bắt đầu từng món từng món trôi xuống dạ dày một cách chậm rãi, ngon lành. Cách ăn sang thứ hai đó là ăn những món khác với mình ăn thường ngày, không cháo, không cơm, không phở, ta ăn bánh mì cà ri, bánh mì bit-tết, hú tíu “sư phụ”… Nếu như bạn chung phòng trọ lãnh tiền cùng ngày với ta thì rủ nhau sang quán nhậu vỉa hè, gọi mấy chai Sài gòn đỏ rồi lựa mồi cho bắc, khè khà cụng vài ly mà vui say với nhau một bữa gọi là. Ai đã có đôi có cặp rồi thì chờ chiều mát mà chở nhau đến quán tinh tươm, có bảng hiệu, ghế cao, lịch sự, mà nhìn nhau ăn cũng hả dạ hoặc rủ nhau mua ít thứ, tìm đến nơi gió mát trăng thanh mà trải bạt ra làm tiệc nho nhỏ với nửa của mình, có thể ở trên cầu Thủ Thiêm chẳng hạn, còn gì bằng vừa ăn, vừa tâm sự với người cùng hòa điệu yêu đương. Lại có bạn hơi chút cầu kì, trước đó đã để ý đến một quán ăn ngon được nhiều người giới thiệu mà giá cả trong tầm tay sinh viên, quán thường chuyên một món, đợi đầu tháng có tiền rồi là vù ra đó, vừa kiểm chứng được lời bạn vừa hỉ hả tấm lòng vì cũng được chút tiếng sành ăn. Riêng tui, một ngày đầu tháng không gì bằng làm chầu bit-tết, tất nhiên là bit tết ở ngõ hẻm bách khoa chứ không phải Hỏa Diệm Sơn hay bánh mì tươi Võ Văn Tần đâu, có hai trứng ốp-la, thêm lát pa-tê kèm hai ổ bánh mì nóng dòn rồi thong dong đi bộ một quãng cho dạ dày tiêu đi phần nào, đến tiệm đầu ngõ nhâm nhi thêm ly sinh tố mãn cầu mát lạnh cùng thằng bạn thân. Mặc kệ bạn cười tui, ăn gì mà ham quá – đã nói nhẹ đi, tui vẫn vỗ bụng mà ợ lên một tiếng sung sướng làm sao!

Bạn hãy nhớ xem, những ngày cuối tháng, nằm vắt vẻo trong phòng trọ, nhìn những gói mì lăn lông lốc ngán tận cổ, mà tưởng tượng đến bữa ăn sang- bình dân sắp thành hiện thực sẽ tạo nên niềm hứng khởi khó tả giúp vượt qua cơn đói dày vò. Con người khi sống trong sự tính toán chi tiêu thường không được thoải mái tinh thần, buổi ăn sang- đầu tháng như một sự lạc quan, phóng khoáng của đời sinh viên, giải tỏa được áp lực căng thẳng trong cuộc sống xa nhà. Có thể sau này tui sẽ được nhiều cơ hội thưởng thức những món ăn ngon lành mà sang trọng được bày biện theo trường phái ẩm thực nào đó nhưng tui sẽ không bào giờ quên được cảm giác sảng khoái, vui vẻ trong bữa ăn sang bình dân đầu tháng.

Bạn lãnh tiền chưa? Đi ăn cùng tui nha!

Khắc Huy

Ăn Ngon

2009-12-20T21:54:00.004+07:00

Thi sĩ Tản Đà phát biểu rằng: “Đồ ăn ngon/ chỗ ngồi ăn không ngon/ người ngồi ăn không ngon/ không ngon! Đồ ăn ngon, chỗ ngồi ăn ngon/ người ngồi ăn không ngon/ không ngon! Đồ ăn ngon/ người ngồi ăn ngon/ chỗ ngồi ăn không ngon/ không ngon!…”

Lại nữa, theo Vũ Bằng món phở ngon phải hội đủ “một nhúm bánh phở; một ít hành hoa thái nhỏ, điểm mấy ngọn rau thơm xanh biếc; mấy lát gừng màu vàng thái mướt như tơ; mấy miếng ớt mỏng và đỏ màu hoa thiên vừa đỏ sẫm như hoa lựu…trên tất cả những thứ đó, người bán hàng thái thịt bò từng miếng bày lên…chỉ còn phải lấy nước dùng và rắc một ít hạt tiêu, hay vắt mấy giọt chanh (nếu không là tý dấm)…” Việc ăn quả thực cầu kì trong mắt người xưa. Saigon hôm nay cũng không ít người sành điệu, chỉ một cú nhấp con “mao” ta đã biết ăn vằn thánh phải đến Hà Tôn Quyền, nhấm nháp bột chiên phải ra Võ Văn Tần. Rồi thì cả một thế giới quán xá trong hun húc những con hẻm sài thành sẽ hiện ra sau cú gõ google kèm theo lời chỉ dẫn tận tình của những netizen sinh viên cũng eo hẹp hầu bao như tui vậy.

Ăn, với tui trước hết là một lạc thú. Thử tưởng tượng, trong cái nóng bức của trưa phương nam, bụng đói cồn cào, ta ngồi xì xụp húp tô canh chua me dầm, có màu đỏ của cà, màu vàng của khóm, màu xanh của bạc hà, rau thơm, màu trắng của giá thêm chút nâu giòn của tỏi phi, chút cay của ớt xắt, nhẹ nhàng đưa đôi đũa dẻ lấy khứa cá lóc trắng phau (đương nhiên là mỏng lét), chấm vào dĩa nước mắm đậm đà rồi nhấm nháp, và cơm, thêm một ngụm canh nữa. Chao ôi mát cả lòng, thỏa cả dạ. Các bạn sẽ cười tui, nghèo mà còn ham phức tạp, xin thưa rằng không đâu ạ, tui nào có cầu kì, canh chua thì ở đâu chẳng bán nhưng quan trọng khi ăn nên để ý một chút, hãy nhấm nháp để tìm ra cái thú vị của từng cọng rau, cái màu sắc của từng loại nguyên liệu. Chỉ mất vài phút thôi bạn à nhưng nó sẽ làm cho bữa ăn cá thì ít mà canh thì nhiều của chúng ta trở nên hấp dẫn.

Trời vừa xẩm tối, tui móc điện thoại ra nhắn tin cho thằng bạn thân, “ Qua tao đi ăn nha mậy”. Bạn đừng lầm tưởng rằng hôm nay là đầu tháng, chơi sang dẫn bạn đi ăn kẻo mà lầm đấy! Chỉ là mời nhau kiểu Mỹ, ta đi ăn chung nhưng của anh, anh trả, của tui, tui trả, và ví ai người đó rút. Thế là thành “một đôi” đi ngồi tiệm, nói tiệm cho sang thế thôi thực ra cũng chỉ là dăm cái bàn, vài cái ghế được che chắn bên hàng hiên con hẻm, đơn giản mà vui vì ta có bạn ngồi cùng. Ăn ngon là phải được nói, ăn là nạp vào, nói là xả ra, như vậy mới cân bằng được. Chuyện trường, chuyện lớp, chuyện tình yêu, chuyện gẫu hứng cứ thế tuôn ra trên chiếc bàn nhỏ với những món ăn bình dị trong không gian ồn ã thanh âm cuộc sống. Một cơn gió thoảng qua xoa dịu đi chút mồ hôi lấm tấm đọng lại sau tiếng hít hà no nê của đôi bạn hàng quán. Hãy cảm nhận đi, cuộc sống thi vị lắm đấy!

Ăn ngon với tui không có nghĩa là phải đi đúng quán, ăn đúng món trong một không khí lịch sự sang trọng. Ăn ngon chỉ đơn giản là được ăn khi đói, không phải ăn một mình và ăn phải thật thoải mái. Ông bà ta có câu khi đói thì ăn cái gì cũng ngon, đời nay vẫn đúng, khi đói cái bao tử của chúng ta làm kích thích sự “thèm”, có “thèm” thì mới có hứng ăn. Chỉ ăn khi đói làm thỏa mãn một nhu cầu, thỏa mãn cho bản thân sau những giờ mệt nhọc, chỉ ăn khi đói còn làm giảm cho ta nguy cơ béo phì quá cỡ vì hay ăn vặt, ăn vô tội vạ. Được ăn và được nói chuyện với người hợp ý mình làm tăng hưng phấn cho bữa ăn, dù thức ăn chỉ bình dân, đơn giản nhưng cảm giác ngon miệng tăng lên rất nhiều so với khi ta chỉ ngồi một mình trước món ngon vật lạ. Bởi khi ấy, “ợ” lên một tiếng phải cố nén lại, hít hà một hơi không ai cười cùng, chán lắm thay! Và ăn ở một khoảng không gian khoảng khoát khí trời, không quá ồn ào, không mùi máy lạnh, tự do hít thở căng đầy oxi của không khí, ăn mà không bị ép, ăn mà không gò bó đó chính là ăn thoải mái. Xì xụp, rột rột, xuýt xoa, tất cả những thanh âm ấy trong một hàng quán bình dân thật gần gũi mà giản dị, nó hơn cả tiếng nhạc từ dàn âm thanh hiện đại trong một phòng ăn bóng loáng, nó đơn giản là một thứ gia vị của cuộc sống nên nếm thêm cho lành, cho ngọt cái đơn sơ của bữa ăn sinh viên thường ngày. Ăn cho ngon đâu quá phức tạp phải không?

Khắc Huy

Chuyện ăn

2009-12-20T21:30:00.008+07:00

Lời tâm sự: Tui sinh ra và lớn lên trong thời kì mà các cô, chú, bác, dì cậu gọi là đổi mới. Tui năm nay 23 tuổi, đang học đại học tại TPHCM. Tui xưng tui bởi tui là dân Nam bộ. Với một người Nam Bộ, chữ “tui” không chỉ là đại từ xưng hô khẳng định chính mình mà còn mang một sắc thái biểu cảm sự thân mật trong giao tiếp. Tui, chỉ là một thanh niên mới lớn, trong một xã hội mới, một con người nhỏ bé, đơn lẻ trong cộng đồng người Việt. … Con người, nhất là những người mới trưởng thành như tui thì thường hay suy nghĩ, có thể đó là những trăn trở về cuộc sống, về tương lai của chình mình hay nhiều khi chỉ là sự mông lung của tâm tưởng khi để nó lãng đãng trôi đi không kiếm soát. Tui viết những dòng này không phải để chứng tỏ một điều gì, không phải để trở thành một nhà phê phán, phản biện gì gì đó. Với tui, viết là để giải tỏa, để chia sẻ, để biết là mình không thờ ơ, không lãnh đạm với cuộc sống này. Tui đặt cho những bài viết theo phong cách này là "1001 chuyện ... tào lao". Mời bạn cùng chia sẻ...

Có một bạn gái “hiện đại” hỏi tui nấu ăn có khó hay không? Xin thưa là nấu ăn không khó nhưng ăn được mới là chuyện khó.

Ăn cái gì bây giờ?

Tui không giấu giếm, một trong những lý do tui dọn đến chỗ trọ hiện nay là vì nơi này có nhiều đồ ăn ngon mà… rẻ. Sáng bước chân khỏi nhà, bà bán xôi liền nhắc hôm nay có ăn không? Đi mua bánh mì, ông bánh mì hỏi sao không ăn bánh bao. Trưa thì ôi thôi, cơm nhiều món nhìn đâu cũng muốn nếm. Và đến tối thực sự bối rối vì không biết phài làm khách của quán nào. Nói “đại gia” thế cho vui chứ sinh viên như tui phải tính toán kĩ càng nên ăn cái gì hằng ngày để cuối tháng không phải dùng nước mắm (pha nước mắt) dầm cơm!

Dạo quanh Saigon một chút, ta dễ dàng nhận ra Saigon đang bùng nổ những quán ăn, sang trọng có, bình dân phần nhiều. Dân số cứ “phình” lên nên cái ăn trở thành một nhu cầu lớn cần được đáp ứng. Tui có cảm giác càng lúc càng đông sinh viên lên thành phố trọ học nên đi đâu cũng thấy nhiều dịch vụ gắn thêm mác sinh viên phía sau: phòng trọ sinh viên, cơm sinh viên, sinh tố sinh viên, cà phê sinh viên và vá xe cũng sinh viên. Sinh viên dần dà đã trở thành đối tượng phục vụ chính.

Tui hãy ăn quen quán nào thì chỉ ăn quen quán đó, ít khi thay đổi, bởi quán quen thì mình sẽ được ưu tiên nhiều cơm, nhiều đồ ăn hơn. Riêng tui, khi đến một quán cơm thân thiết gần chỗ trọ thì tráng miệng được tặng thêm một quả chuối. Sinh viên sống kham khổ, ăn uống qua loa ít chất xơ thì thêm một quả chuối nữa sẽ khiến cái trực tràng mừng lắm lắm! Bởi thế tui nghĩ các bạn nào mới lên Saigon nên hỏi những đàn anh đi trước xem quán cơm bình dân nào sạch sẽ, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm rồi hãy đóng đại bản doanh ở đó, sau đó mới tính tiếp chuyện hôm nào “chán cơm thèm phở” vậy.

Tạm ổn chuyện ăn cơm, ta bàn sang chuyện “ăn phở, ăn nem”. Saigon ngoài cơm ra thì món ăn ba miền thật phong phú, bởi đơn giản đây là nơi giao thoa của nhiều nguồn văn hóa. Điều này cũng khiến cho bữa ăn chính của sinh viên thêm đa dạng, bây giờ sinh viên không phải chỉ ăn đề no mà còn vô số sự lựa chọn cho mình. Trong nhiều khu trọ sinh viên, các quán phở, hủ tíu, bún bò huế cũng gia tăng số lượng theo tỉ lệ phần trăm dân số sinh viên khu đó. Tất cả đều chung một giá và hiện thời đều có mặt bằng 12000- 14000 đ 1 tô. Sinh viên đại gia ăn phở 24, hủ tíu Liến Húa, bún bò Thành nội, sinh viên bình dân ta cũng ăn phở cô ba, hủ tíu bà tư và bún bò chú mập. Cũng bột gạo, tái gân, nạm mỡ như ai lại được cái thoải mái trò chuyện trong cơn gió mát thổi ngang vệ đường. Có một điều lạ tui thường thấy là ăn ở quán sang trọng người ta cũng thường cố tỏ ra sang trọng và nghiêm túc như cho hợp với không khí ở đó, tui mà cứ căng cứng ( không phải cương) như thế thì ăn mà không biết mình đang ăn gì. Trở lại với các món mặn có nước bình dân, nếu một ngày nào đó bạn muốn thay đổi khẩu vị thì tui chỉ cho bạn một mẹo. Trước hết hãy ghé lò bánh mì gần nhất mua bánh mì không nóng giòn, rồi kêu một tô soup tái gân, lấy nước bún bò, nặn vào hai lát chanh, thêm muỗng ớt sate, vài khoanh ớt tươi, lặt thêm ít rau thơm, kinh giới rồi thủng thẳng bẻ từng miếng bánh mì giòn rụm chấm vào mà thưởng thức. Ôi cái chua, giòn, cay, mặn ngọt hòa quyện vào nhau thiệt là đã làm sao. Trong âm nhạc, ta có bài "remix", trong món ăn ta cũng "remix" món ăn vậy.

Thật là thiếu sót nếu tui đây không ráng mấy dòng về ăn vặt. Sinh viên không ăn hàng không phải sinh viên. Được một điều, hàng rong Saigon đủ vị mà giá lại khá phải chăng, Khu tui ở là phường nhỏ của quận 10 nhưng đếm cho kĩ cũng thấy gần hai chục người hàng xén bán đa số là bánh, nào là bánh bò, bánh tiêu, bánh chưng, bánh giò, có cả bò bía, gỏi cuốn rồi đủ các loại chè, à và còn một món không thể thiếu: bánh tráng trộn khô bò. Rẻ lắm, chỉ độ 2-5 ngàn đồng là bạn có thể làm mất đi cái lợt lạt của lưỡi, của họng trong những trưa nắng nóng oi nồng. Riêng tui, còn gì bằng khi buổi trưa làm bữa cơm bình dân no nê xong lại nhấm nháp bịch chè bắp ướp lạnh có phủ lên lớp nước cốt dừa béo ngậy? Có cả đậu xanh, sương sáo cho bạn nữa đấy. Bạn sẽ dễ dàng nhận ra xe chè từ xa với bà bán đội nón lá, mặc áo tay dài, nói giọng miền ngoài đứng bên chiếc xe đẩy tay hai bánh lớn, hai bánh nhỏ chia hai ngăn, ngăn trên là những nồi, thau đủ loại chè, ngăn dưới là thau nước rửa ly kề bên thùng đá bào nhỏ, lỉnh kỉnh ly chén. Xe chè nào cũng có dù nhỏ và dăm ba ghế nhựa cho khách bộ hành tạt vào thưởng thức. Riêng bà bán chè trước của nhà trọ của tui bật mí rằng một ngày bán hơn ba trăm ly, 1 ly vị chi 3 ngàn đồng, trừ phi phí cũng lời khoảng ba trăm đến bốn trăm ngàn. Than ôi, bàn chè còn hơn cả lương cứng của bác sĩ sáu năm đèn sách ! Thất nghiệp, tui đi bán chè, các bạn nhớ ủng hộ quán chè "Y khoa" của tui nha!

Cuối cùng ta làm một con tính, sinh viên bình dân ăn một ngày 3-5 ngàn tiền sáng, 16-24 ngàn cho bữa trưa và tối (tùy khu vực nội hay ngoại thành) kèm thêm 3 ngàn ăn vặt, vị chi khoảng 20- 30 ngàn một ngày là đủ chất lượng để học tập. Nếu túng quẫn quá bạn có thể gộp hai bữa ăn làm một cho đỡ chi phí mà vẫn đủ dinh dưỡng khi biết cách ăn. Làm sinh viên cũng phong lưu lắm thay!

Khắc Huy

Tôi và âm nhạc.

2009-11-29T10:02:00.001+07:00

Có người nói với tôi rằng mình không thích âm nhạc bởi âm nhạc nó mơ hồ quá và cái kết của bản nhạc nhiều khi chỉ là sự lửng lơ của cảm xúc, anh thích kịch hơn bởi cuối vở kịch luôn cho đáp án rõ ràng. Tôi chỉ cười trừ, rồi hỏi anh có xem nhạc kịch chưa? Đối với tôi, âm nhạc là những đoạn ngắn của cảm tính bất chợt ùa đến, đạt đến sự tới hạn rồi hòa tan đi theo cung nhịp. Một bản nhạc hay sẽ làm cho sự tới hạn đó giữ được cường độ khiến cho mạch cảm xúc vẫn tiếp tục giao thoa với sóng âm còn đọng lại dù nhạc đã dứt từ lâu. Âm nhạc chính là sự hòa hợp khéo léo giữa cái cảm tính vô qui luật của tâm hồn con người với cái luận lý, logic của sự sắp xếp trình tự những nốt nhạc, những dấu thăng, dấu giáng… trên khung kẻ.

Tôi là người nghe nhạc khó tính, không phải nhạc nào tôi cũng nghe được. Chẳng phải vì tôi bảo thủ, không chịu tiếp nhận những cái mới, tân thời mà chỉ đơn giản là vì có những bản nhạc mới không gợi cho tôi chút cảm xúc nào, hay những cảm xúc gợi lên nó bình thường quá, chóng có rồi chóng quên. Có thể ở xã hội hiện đại, con người, trong đó đó tất nhiên có nhiều nhạc sĩ bị nhịp sống cuốn đi nhanh quá, rung động chưa kịp lắng lại đã bị “nhét” vào dòng kẻ nhạc chật chội thành ra nhịp điệu trở nên gò bó trong motip cũ, méo mó, cá nhân, lạc mất “điệu đời”. Hình như nhạc điệu bây giờ đã mất đi cái khoảng khoát, bao la, rộng lớn của tâm hồn người nghệ sĩ sắp đặt, cùng là 5 dòng kẻ như nhau trong dòng nhạc nhưng có lẽ âm nhạc ngày xưa lấy sự gọn gàng đó làm ngòi cho sự bùng nổ, mở toang cánh cửa của thính giác để ta chìm đắm vào sự vi diệu của thế giới thanh âm còn nhạc bây giờ chỉ là những lời nói, lời kể lể, than vãn, trút xả đi cái chán chường, thất vọng cùa cuộc sống hời hợt, vội vàng. “Lòng đâu phụ nhau thêm nữa, khi mai không còn có nhau” đã nhường chỗ ngân nga cho “… hứa thật nhiều, thất hứa thì cũng thật nhiều nỡ quay lưng đi để ngườI ta khóc”. Quả thực là khập khiễng khi đem so sánh dòng nhạc trữ tình mang tính chất bác học với dòng nhạc thị trường bình dân nhưng nếu xem tất cả đều có nguồn gốc chung là thanh âm của “cuống phổi nhân quần” thì với tôi, âm thanh bây giờ sao khó nghe quá!

Một người bạn sau khi đi xem LiveShow “Riêng một góc trời” của nam ca sĩ Tuấn Ngọc đã nhận xét rằng nhìn giá vé tưởng chương trình hoành tráng lắm hóa ra… “quê mùa”. Với khán giả hiện nay, liveshow của ca sĩ hầu như phải gắn với âm thanh, ánh sáng hiện đại, sân khấu trang trí lộng lẫy, to lớn như danh tiếng của người biểu diễn. Người ta đi nghe nhạc trước hết là muốn được thỏa mãn cái “nhìn” trước rồi mới đến cái “nghe”. Ca sĩ được công nghệ biểu diễn tôn vinh lên, lộng lẫy, hào nhoáng trước sự cuồng nhiệt của đám đông hâm mộ. Hình ảnh đó đẹp lắm chứ nhưng nó làm cho người nghệ sĩ có vẻ xa vời, đứng trên khán giả nhiều quá. Trở lại đêm diễn của nam danh ca đã đứng tuổi, Tuấn Ngọc, tôi lại thấy thật mộc mạc, gần gũi và thân mật. Tuấn Ngọc đi đi lại lại trên sân khấu nhỏ, phía sau ông là dàn nhạc, có chiếc bàn đặt sẵn ly nước mát, để trò chuyện với thích giả về những tình khúc sắp được trình bày. Thính giả không phải đi xem dung nhan của Tuấn Ngọc vì khuôn mặt của ông đã bị nhiều nếp hằn của thời gian, người ta đi thưởng thức giọng hát trầm ấm, đong đầy xúc cảm của ông dù cho giọng hát đó không còn dài hơi như xưa nữa. Và liveshow “Riêng một góc trời” đã chứng tỏ rằng khi âm nhạc cất lên thì không còn ranh giới của tuổi tác, của thế hệ, của suy nghĩ, tất cả đều được hòa vào không gian thính phòng tràn ngập giai điệu yêu đương lả lướt mà sống động. Âm nhạc phải thỏa mãn được thính giác thì mới gọi là âm nhạc.

Mấy dạo gần đây rộ lên nhiều vụ “đạo” nhạc bị phanh phui, thậm chí có những cộng đồng mạng kêu gọi kí tên phản đối, tẩy chay một nữ ca sĩ nhiều lần “đạo” nhạc. Nghĩ mà thực buồn, buồn nhưng không lấy làm lạ, bởi chính người viết cũng đã gặp chuyện tương tự. Một bài cảm nhận âm nhạc của tôi viết trên blog cá nhân đã lâu, được đăng trên báo Văn nghệ Trẻ địa phương, bẵng đi một thời gian hai năm, bỗng bạn tôi nghe đọc bài đó trên chương trình phát thanh LSX, tên tác giả vẫn là tôi mà địa chỉ gửi bài không phải của tôi! Sau hai ngày lặn lội lên đài để thông báo, tôi mới gặp được một anh phó ban hứa hẹn xem xét rồi liên lạc lại, từ đó đến nay hơn nữa năm rồi vẫn bặt vô âm tính. Chẳng phải tôi vì ham thích chút nhuận bút mà cất công đến như vậy, tôi chỉ muốn công sức của mình phải được công nhận là của mình, một sự công bằng quá bình thường. Có thể chuyện của tôi chỉ là chuyện nhỏ nên một chương trình lớn như LSX không quan tâm đến nhưng chính vì sự xem thường chuyện nhỏ như vậy mà bây giờ có nhiều người bỏ qua danh dự, dửng dưng lấy sáng tác của người khác để tôn vinh tên tuổi cho chính mình mà không cảm thấy xấu hổ. Âm nhạc là sáng tạo của cá nhân, mang đến sự giao hòa cho cộng đồng, bất cứ hành động nào vi phạm quyền sở hữu sáng tạo đó đều cần bị phê phán mạnh mẽ.

Người viết bài này không có ý định trở thành một nhà nghiên cứu, phân tích về đời sống âm nhạc. Tất cả chỉ là những suy nghĩ riêng của kẻ nghe nhạc “nghiệp dư” muốn chia sẻ cùng bạn yêu nhạc. Mỗi người đều có suy nghĩ, sở thích, thị hiếu riêng về âm nhạc, không thể áp đặt của người này lên người khác. Người viết chỉ muốn nhắn nhủ là âm nhạc cần phải có sự chắt lọc, chỉnh chu, bao hàm được sự tự do, khoảng khoát mới nuôi dưỡng, vun đắp cho tâm hồn con người ngày một hoàn thiện.

Phan Khắc Huy

Phút lãng đãng

2009-11-01T21:36:00.005+07:00

Nắng lúng liếng rải sắc vàng lên những khối nhà bê tông cao tầng.Đã cuối thu rồi thì phải? Khái niệm mùa dường như không còn nữa trong cái náo nhiệt, năng động của nhịp sống Sài thành. Bình minh vội vàng đến để rồi hoàng hôn cũng vội vã trôi đi, nắng dù màu gì cũng mau rơi lại nhường chỗ cho màn đêm. Và, đêm cũng ồn ào, tấp nập. Cứ thế, có một vòng chảy vô hình cứ cuốn phăng đi những cảm xúc chưa kịp lắng lại. Bỗng chiều nay, ta bị nắng níu chân…

Hình như, trong nắng có tiếng hạ hời của thời gian khơi về những kỉ niệm cũ tưởng chừng đã rớt lại cùng năm tháng. Ta chợt thấy mình là đứa bé con ngồi nghịch ánh vàng len qua ô cửa, dõi ánh mắt nhìn ra khung trời rộng mà chờ mẹ tan sở, mang theo vòng tay ấm áp. Ta cũng nghe thấy tiếng xào xạc của cây xoài cổ thụ khiến những ô nắng đâm xiên qua tán lá cũng nhảy nhót theo tiếng cười giòn tan của đám trẻ bắn bi giữa sân nhà. Ta còn nhớ nắng vàng mời gọi ta cùng tóe nước sau cơn mưa rào cuối hạ, ngắm những giọt nước còn đọng lại trên hàng hiên mái ngói rơi xuống sóng sánh cả khoảng nước trước nhà. Và hình như, có cả hương nhãn thoang thoảng cài lên tóc của cô bạn từ phương xa trở về, làm tâm hồn của cậu bé vừa bước qua tuổi thơ xao động giữa những tia nắng tươi vui.

Chiều nay, ta và nắng thành hai người bạn, nắng kéo ùa về cả tuổi thơ. Ta thấy lòng nhẹ nhõm. Đi trong nắng ta tìm lại mình của những ngày xưa. Phải chăng nắng đang thì thầm nhủ rằng ta ơi lắng lại một khắc đề thấy cuộc sống luôn lung linh sắc màu, nghỉ lại một nhịp để cảm nhận những yêu thương. Phía cuối chân trời mặt trời đang tắt dần, nắng lặng lẽ chia tay ta nhưng ta tin rằng nắng ngày mai cũng như nắng của hôm nay và nắng cùa kí ức, vẹn nguyên không bao giờ thay đổi.

Saigon, một ngày nắng đẹp
Khắc Huy.

“Kiếp nào có yêu nhau” hay bản tình ca muôn kiếp

2009-07-17T15:31:00.005+07:00

Đắm chìm trong đau khổ của tạo diệt kiếp người, cuống phổi của nhân quần bỗng bật lên, ngân lên những thanh âm tha thiết, đó chính là chất liệu đầu tiên của âm nhạc. Rồi những thanh âm đó được sắp xếp theo cung bậc bổng trầm tạo thành giai điệu, mượn những nhịp vỗ, nhịp khoan của tiết tấu dệt thành trương khúc(1), để trở thành một cấu trúc thật hài hòa, chặt chẽ truyền đến người nghe những luồng cảm xúc mang đậm dấu ấn bản thể của người nghệ sĩ đã ra tay sắp đặt… Có những tác phẩm một khi đã được ngân lên bởi đôi dây thanh âm, bỗng như chạm đến nỗi niềm sâu kín nhất…

Nếu như trong hầu hết nhạc tình tiền chiến, tình yêu lứa đôi luôn được đặt trong một khung cảnh lãng mạn, có mùa thu, có lá vàng rơi, có mây giăng cuối trời - như trong nhạc Đoàn Chuẩn, thì "trong thập niên 1958-1968, nhạc tình chỉ còn có “anh” và “em” ta dìu nhau đi trên đường tình"(2), tiêu biểu là nhạc Phạm Duy. Cuối thập niên 50, "có một người phụ nữ đã chạm đến trái tim dạt dào, bao la"(3) của ông, "người phụ nữ đó tuyệt vời như nàng tiên"(4) đã tạo nguồn cảm hứng để ông cho ra đời và mãn khai những bản tình ca vô tận có cái mờ đục của khói suơng, cái tươi tắn của mộng mơ, khi thì hạnh phúc dâng tràn, khi thì buồn thương rầu rĩ. Đỉnh cao của Phạm Duy trong giai đoạn này phải nhắc đến chính là “Kiếp nào có yêu nhau” phổ thơ của nữ thi sĩ Minh Đức Hoài Trinh. Thú thật là thoạt đầu tôi có ý định bình nhạc phẩm này nhưng tự nhiên câu chữ lại cảm thấy bất lực nên phải dông dài đôi chút. Quả thực, bản nhạc không thể tách riêng ra từng phần, bởi nó là một tổng thể hòa quyện, chứa chan những bi thảm, những cảm xúc, những luận lý lả lướt qua cung nhịp, mơn trớn để rồi vút bay trên những đỉnh cao mê mẫn. Mở đầu là tiếng kêu thảng thốt, bẽ bàng của cô gái “đừng nhìn em nữa anh ơi!” bởi “hoa xanh đã phai rồi, hương trinh đã tan rồi…” để rồi những tâm sự, nhớ nhung, lo sợ cứ thế tuôn dâng:

“Đừng nhìn em, đừng nhìn em nữa anh ơi. Đôi mi đã buông xuôi, môi răng đã quên cười...”.

Cảm xúc cứ tiếp nối theo giai điệu, tưởng như mâu thuẫn nhưng lại rất hợp lí, hợp lí trong tâm trạng của người phụ nữ, đắm đuối, mê say pha lẫn tiếc nuối, đợi chờ:

“Hẳn người thôi đã quên ta, trăng thu gẫy đôi bờ, chim bay xứ xa mờ. Gặp người chăng, gặp người chăng, nhắn cho ta. Hoa xanh đã bơ vơ, đêm sâu gối ơ thờ”.

Rồi có một bước chuyển từ tình cảm sang suy tư luận lý, từ những thang bậc cảm tính sang lý trí:

“Kiếp nào có yêu nhau, thì xin tìm đến mai sau. Hoa xanh khi chưa nở, tình xanh khi chưa lo sợ. Bao giờ có yêu nhau, thì xin gạt hết thương đau”.

Nhưng nhạc lại chùn xuống, cảm tính đã thắng lý trí, câu hát tưởng như dồn nén, nghẹn ngào: “Anh đâu anh đâu rồi ? Anh đâu anh đâu rồi”…

“Đừng nhìn nhau nữa anh ơi. Xa nhau đã xa rồi, quên nhau đã quên rồi. Còn nhìn chi, còn nhìn chi nữa anh ơi. Nước mắt đã buông xuôi, theo tiếng hát qua đời…”

Đoạn cuối của bài nhạc là sự dâng lên từ từ nhưng mãnh liệt, của những lo âu, thắc thỏm, cay đắng nhưng dứt khoát, để giữ trong lòng nhau những gì đẹp nhất bởi hoa đã phai, hương đã cạn còn lưu luyến nữa chi? Để rồi, người nghe như vỡ òa những cảm xúc dồn nén đã phát triển xuyên suốt bài bởi một câu nhạc rất tâm đắc của Phạm Duy, ông viết: “Giai điệu của câu đừng nhìn em nữa anh ơi chuyển rất đột ngột, đi từ nốt trầm lên nốt cao nhất với hai nhẩy bực quãng 5 để diễn tả sự tột độ của tình cảm. Cái syncope sau câu đừng nhìn em làm cho mọi người thấy được sự nghẹn ngào của bài thơ và bài hát.”(5)

Phạm Duy đã cho chúng ta thấy tài phù phép của ông qua việc thêm lời, bớt chữ cho những dòng thơ gẫy gọn được nâng cánh uyển chuyển theo những giai điệu bay bổng, vút trầm. Cảm xúc như quyện chặt vào âm thanh, âm điệu vừa khơi nguồn, vừa chuyển biến, dẫn dắt thính giả đi hết bến bờ này đến bến bờ khác trong cái chất trữ tình của yêu đương…

Và… bản nhạc đã tuyệt vời như vậy thì hẳn người trình bày cũng phải được kén chọn một chút để có thể lột tả được hết cái tuyệt diệu cái thần của bài hát. Lúc trước, tôi thưởng thức được một bản trước 75 của nữ ca sĩ T.T thật không chê vào đâu được, chỉ tiếc là phối khí bấy giờ chưa tương xứng với giọng hát. Ngoài ra còn có bản thâu thanh của Tuấn Ngọc, Khánh Hà đều rất đáng nghe. Riêng gần đây, ở Việt Nam có hai giọng ca hạng đầu hát lại bài này: Đức Tuấn, Mỹ Linh. Với Đức Tuấn tôi nghĩ có lẽ cái cảm xúc anh diễn tả chưa đạt, có vẻ gì hơi ngượng nghịu, phải chăng do anh đã ép mình phải thấu được tâm trạng của nữ nhân? Còn Mỹ Linh, có lẽ đã đạt được độ chín của tài năng khi thể hiện nó trong Liveshow Phạm Duy “Con đường tình ta đi”, tôi đã chìm đắm trong cái không gian âm nhạc mà Mỹ Linh đã mở toang…

Để kết cho bài viết xin khẳng định rằng âm nhạc chính là thứ vi diệu nhất do con người sáng tạo ra để xoa dịu đi những nỗi đau, ve vuốt những cảm xúc và “Kiếp nào có yêu nhau” mang đến một sự toàn bích cao siêu ẩn trong sự gẫy gọn của những đồ rê mí. Bài hát chính là đỉnh cao của nhạc tình Phạm Duy.

Khắc Huy
(1): Nhạc sĩ Vĩnh Lạc, Hát cho tuổi thơ 2.
(2),(5) và trích đoạn nhạc: trích trong hồi kí của Nhạc sĩ Phạm Duy.
(3), (4): Tạ Tỵ, "Phạm Duy còn đó nổi buồn", NxB văn học sử, 1971.

---------------------------

Lượt xem

Ám ảnh đàn ông

2009-07-08T19:31:00.006+07:00

Chờ mãi mà tôi chẳng thấy báo nào review cuốn " Mặt của đàn ông" ngoại trừ một vài blog viết sơ sơ hú họa. Không thể hiểu nổi tại sao một cuốn sách hay như thế lại bị các báo bỏ qua. Chắc là do PR chưa tới. Vậy thì tôi PR cho nó một chút. Tôi làm điều này vì tôi cảm thấy đàn ông ngày nay đang bị đối xử một cách tàn nhẫn và bất nhơn. Hầu hết bọn họ đã không được dạy dỗ tử tế lúc còn trẻ nên khi trưởng thành  họ bỗng hoang mang trở nên lung tung rắc rối phức tạp. " Bọn họ sâu sắc nhớ nhiều chuyện không đáng nhớ và sâu sắc quên nhiều chuyện không đáng quên. Đàn ông thời thượng của ngày nay thường luôn tự nhớ, mình đang là đẹp trai, đang là có tài, có nhan nhản nhân văn nhân hậu". Đó gần như không phải là lỗi của họ. Xã hội càng văn minh phát triển rực rỡ tiến bộ bao nhiêu thì đàn ông càng thoái bộ bấy nhiêu. Phàm ở đời, kẻ không biết thì không có tội nên bọn họ ắt có lẽ hẳn là đáng thương hơn đáng trách.

Đây là một cuốn tạp văn. Vì là tạp văn nên nó vô chừng và bất chợt kiểu như đàn ông đọc sách, xem bói, coi phong thủy, đi nhậu hay lâu lâu quởn lên ăn chay cúng kiếng gì đó. Đôi khi viết cái gì lại không có ý nghĩa bằng viết như thế nào. Viết làm cho người đọc say mê thích thú, miệng cười toe toét mà thấy nhoi nhói ở tim chắc chỉ có Nguyễn Việt Hà. Đàn ông trong truyện hầu hết đều không có mặt, có thể là do họ bị "mất mặt" hoặc không dám lộ diện nhưng chung quy họ vẫn mang bản chất và vai trò của đàn ông, ấy là làm chồng, làm cha, làm con của một ai đó. Mỗi bài viết phản ánh một phần cuộc sống của đàn ông dưới góc nhìn của người trong cuộc nên không thể tránh khỏi có những lúc tự trào đại loại chẳng hạn: "Thời bao cấp quý nhất là lấy được vợ làm nghề bán gạo hoặc bán thực phẩm, nhưng sang nhất là yêu được một cô bán bia. Hàng bia là nơi quần long tụ hội, quần ngư tranh thực, quần chúng tranh ẩm."

Nói chung sách hay. Viết nhiều sẽ thành rườm lời. Chỉ có một lưu ý nhỏ: chống chỉ định đối với thiếu nữ đang loay hoay lớn và thiếu phụ đẫm đầy đức hạnh.

Cô chủ quán xinh đẹp.

------------------------------

Lượt xem

Một thoáng Sapa

2009-07-03T15:22:00.012+07:00

Tôi đến Sapa vào một ngày mùa Hạ, khi nắng vàng đang rải tung tóe lên khắp thung lũng ruộng bậc thang. Sapa đang vào mùa cấy...

1.

... Và tôi đã bị mê hoặc trước phong cảnh tuyệt vời nơi đây. Cả con người nữa, hiền hòa, chân chất, cần cù...

3.

4.

5.

6.

7.

8.

Một buổi chiều leo lên núi Hàm Rồng, phóng tầm mắt ôm trọn cả thị trấn. Không rộng lớn, náo nhiệt như Đà Lạt, Sapa mang một vẻ trầm tư, vừa cổ kính, vừa hiện đại...

9.

10.

Ngôi nhà thờ ở trung tâm thị trấn gợi cho tôi một nỗi niềm hoài cổ....

11.

12.

13.

14.

Dưới đây là hai khoảng khắc làm tôi thích thú nhất, đứng trên Cổng trời của Hàm Rồng, nhìn về dãy Hoàng Liên Sơn, bất chợt nhớ đến một truyện ngắn của chị Nguyễn Ngọc Tư: " Sầu trên đỉnh Puvan" và tôi đã đặt tên cho bức ảnh số 15 này là "Sầu trên đỉnh Hàm Rồng...."

15.

... Dãy Hoàng Liên Sơm kì vĩ ẩn trong những khối mây trắng chập chùng...

16.

Click vào ảnh để xem cỡ lớn

--------------------

Hình ảnh được chụp bởi quán chủ. Ngày 25 và 26 tháng 05 năm 2009. Camera Model: Canon Ixus 95IS

Lượt xem

Mấy lời bàn về nghệ thuật của Văn Cao qua hai nhạc khúc Thiên Thai và Trương Chi (*)

2009-06-30T12:30:00.007+07:00

  “Văn Cao là trời cho…” - Trong lời tựa quyển “Văn Cao cuối cùng và còn lại”, Nguyễn Thụy Kha đã viết như vậy. Văn Cao sinh ra là để hiến dâng cho nghệ thuật, chìm đắm vào nghệ thuật, đau khổ chua cay vì nghệ thuật trong nổi thăng trầm của loạn ly, chia cắt và những tư tưởng điên đảo, cực đoan. Biển cả quê hương đã hun đúc cho Văn Cao một tâm hồn rộng lớn, mênh mông, luôn chan chứa những khát vọng về cái mới, cái đẹp thoát tục nhưng vẫn hiển hiện và lẩn khuất nơi trần thế.



   Văn Cao đến với tôi đầu tiên là một Văn Cao của trữ tình, thơ mộng với hai nhạc khúc vừa ngát giọng đất trời vừa vương vấn nỗi âu sầu dương thế, có khi vút bay trên những đỉnh cao mê mẫn, lại có lúc chìm sâu trong đáy hồ đau khổ nhưng chứa đầy những quan điểm về nghệ thuật: Thiên Thai, Trương Chi. Nhạc của Văn Cao lạ, là bởi trong nhạc lại có nhạc, dẫn dắt cái “tâm nghe” vượt hết bến bờ này đến bến bờ khác giữa một không gian mênh mông, dìu dặt tiếng tơ rung. Cuộc đời ư? Kiếp người ư? Phải chăng cũng chỉ là một khúc nhạc dạo lên bởi tạo hóa từ những nốt khắc trên khuông kẻ chằng chịt của duyên và nợ? Và nghệ thuật liệu có làm cho khúc nhạc đó réo rắt, vui say?

Trong tâm hồn của chàng Văn mười tám tuổi đã mơ một cõi thinh không mà thanh âm của đất trời hòa quyện vào thanh âm của con người hay nói đúng hơn, cõi của con người, đất trời quyện chặt.

 “Tiếng ai hát chiều nay vang lừng trên sóng
Nhớ Lưu Nguyễn ngày xưa lạc tới Đào Nguyên…”

Đó là một cõi âm thanh huyền diệu của cái “tâm nghe”. Không có cảnh vật, không có khe, có động, không có cây, có lá, chỉ có tiếng sóng, tiếng gió lơi lả cùng cung bậc bổng trầm bật rung từ những dây tơ vô hình. Nhưng trong cái “nghe” mơ hồ đó, hồn ta như cảm được “Xanh ngắt màu cây lẫn sắc trời – Mịt mù khói tỏa nẻo xa khơi - Bóng mây đầy núi chim khôn đậu -Tiếng nước quanh khe sáo giục hồi”(1). Thiên thai phải chăng là cõi của nghệ thuật?

"Âm ba, thóang rung cánh Đào rơi
Nao nao bầu sương khói phủ quanh trời
Lênh đênh dưới hoa chiếc thuyền lan,
Quê hương dần xa lấp núi ngàn..”

Vẫn những thanh âm của con người vun vút bay xa trong bảng lảng khói sương mờ phủ, nửa hư, nửa thực, khiến cành đào cũng hòa điệu mà rơi rụng, rắc cánh đón chào tao nhân dấn bước theo nước ngọc tuyền. Ta như hóa thành chàng Lưu, hay chàng Nguyễn (cũng có thể là chàng Văn) giũ đi bụi trần ai, đoạn tuyệt với thế nhân mà lướt trôi vào cõi huyền diệu, cõi của mê đắm, của sáng tạo và của nghệ thuật tuyệt đối hoan lạc. Hồn ta không còn đứng bên lề nữa mà đã dạm vào “Thiên  Thai”. Tiếng đàn, tiếng ca lại cất lên, vẫn chỉ có nhạc, hình ảnh người – tiên như nhập nhòe trong bóng trăng soi, đâu là mộng, đâu là thực, hay tất cả cũng chỉ là mộng ta cũng không rõ nữa, chỉ biết rằng ôi ta đã để đời rơi lại bên tai. Nhạc ở đoạn này đậm chất gì của núi non, của rừng thẳm, chập chùng trong tiếng cồng, tiếng chiêng, cuối cùng đọng lại cả một nỗi niềm khao khát…



"Thiên Thai,
Chốn đây hoa Xuân chưa gặp bướm trần gian
Có một mùa đào dòng ngày tháng chưa tàn quá một lần
Thiên tiên,
Chúng em xin dâng hai chàng trái đào thơm
Khúc Nghê Thường này đều cùng múa vui bầy tiên theo đàn…
…Đàn soi trăng lên, nhạc lắng tiếng quyên
…là cả một thiên thu trong tiếng đàn chơi vơi
Đàn xui ai quên đời dương thế
Đàn non tiên, đàn khao khát khúc tình duyên..”

Cung điệu chuyển biến, đê mê trong cơn khát khao được giải tỏa bởi cuộc ân ái mê cuồng giữa tiên nữ và phàm nhân trong mơ màng, thơ mộng của dải ánh trăng chảy vàng trên cảnh vật, ta đã đến tột đỉnh của “Thiên thai”…

"Thiên Thai,
Ánh trăng xanh mơ tan thành suối trên gian
Ái ân thiên tiên em ngờ phút mê cuồng có một lần…”

Ở cõi nghệ thuật, tất cả đều bình đẳng đắm vào cung điệu của cảm xúc. Nhưng trong cái toàn mỹ thấp thoáng, có khi nhập nhoạng những vụn vặt trần tục:

"Gió hắt trầm tiếng ca
Tiếng phách ròn lắng xa…
Nhớ quê chiều nào xa khơi
Chắc không đường về tiên nữ ơi…"

Và tiên nữ phải đành “bên suối ngẩn ngơ buồn vĩnh biệt”(2), “rêu ngàn non quạnh bóng trăng soi”(3)… Điệp khúc được lặp lại, khi Văn Cao dẫn ta theo con đường tìm lại thiên thai của hai chàng Lưu-Nguyễn. Đào nguyên biến mất, chỉ còn rền vang tiếng hát từ xa xăm vọng lại, có chút hụt hẫng, nuối tiếc, chơi vơi, giật mình không rõ ta đang ở chốn nào giữa muôn trùng của “sắc” và “không”... “Xuân lai biến thị Đào hoa thủy / Bất biện tiên nguyên hà xứ tầm”- “Xuân về đây đó hoa và suối / Nhưng suối tiên đâu tìm chốn nào?” (4) Cảnh đã mất rồi, tiên nữ cũng không còn, cõi mơ vụt tan, nhạc chùng xuống, ta xao xuyến nhưng hình như còn nghe tiếng đàn ca trong cõi xa xăm nào đó…

"Gió hắt trầm tiếng ca
Tiếng phách ròn lắng xa,
Nhắc chi ngày xưa đó đền se buồn lòng ta…
… Tìm Đào Nguyên, Đào Nguyên nơi nao
Những khi chiều tà trăng lên,
Tiếng ca còn rền vang cõi tiên…"

“Người sông Ngự” - Văn Cao viết bài nhạc này như một bản trường ca, khác hẳn với phong cách sáng tác của thuở đầu tân nhạc Việt nam là theo những đoản khúc khuôn mẫu. Bản nhạc như phảng phất cái không khí của Đường thi trong khung cảnh truyện cổ về Lưu Thần – Nguyễn Triệu. Hồn ta có thể “nghe” cả trời Thiên thai trên bước đường Lưu – Nguyễn nhưng cái “thấy” thì sao mơ hồ quá. Những hình ảnh đều lẩn khuất trong sương khói huyền hoặc của âm thanh đắm say, hay tất cả cũng chỉ là mộng, cõi mộng riêng của Văn Cao. Ôi, “hồn nghe” như chạm ngõ vào một khu vườn cấm, tưởng chừng như đã mở khóa để bước vào, tưởng chừng như đã thấu được nhưng sao vẫn cảm thấy mơ hồ, mông lung quá! Bởi Văn Cao đã mơ, mơ đến một khung trời nghệ thuật tự do, phóng khoáng, có lúc tưởng chừng như đã đạt được… Nhưng ông đã mơ cả đời vậy!

Bước sang tuổi 18 “Người sông Ngự” đã dấn bước trên đường hành hương tìm đến một cõi thiên thai ẩn chứa những cái mới, cái tuyệt đối, cái sáng tạo đầy hứa hẹn. Cái dáng người mỏng manh, liêu xiêu, tưởng chừng như chỉ một cơn gió mạnh là bị hất tung lên đã hùng dũng, bước những bước đi chắc nịch trên con đường nghệ thuật. Nhưng lộ trình tìm dền chân – thiện – mỹ của Văn Cao quả thực có quá nhiều chua cay đền độ tiếng hát của ông nghẹn ứ trong một thời gian dài dằng dặc như tiếng hát chàng Trương Chi im bặt trên khúc sông cổ tích ngày xưa. 20 tuổi, chàng Văn cho ra đời tuyệt tác  “Trương Chi”, liệu đó có phải là một dự cảm sau này về cuộc đời nghệ thuật lắm truân chuyên?

“Một chiều xưa trăng nước chưa thành thơ
Trầm trầm không gian mới rung thành tơ
Vương vất heo may hoa yến mong chờ
Ôi, tiếng cầm ca thu tới bao giờ.

Lòng chiều bơ vơ lúc thu vừa sang,
Chập chùng đêm khuya thức ai phòng loan
Một cánh chim rơi trong khúc nhạc vàng
Đây đó từng song the hé đợi đàn.”




   Lời mở đầu cho nhạc khúc Trương Chi như vẽ lên bức tranh của trần gian cổ tích đậm chất thơ bằng nét cọ của “tiếng cầm ca”. Giữa sắc thu vàng, giai điệu trầm trầm tơ rung chập chùng len theo mây gió làm chao đôi cánh nhạn rồi len lỏi vào cõi lòng bơ vơ cho bật lên cái tâm thao thức, khắc khoải. Nghệ thuật là vậy đó, nó khiến người ta chìm đắm, mê mẩn để rồi mường tượng, khát khao, mong chờ… Đã có lúc, người ta đã qui nghệ thuật thành một cái chung chung, bình dân, cứ ngỡ rằng nghệ thuật gắn liền với thực tế đặt trong một bối cảnh tư tưởng chủ quan, của môt số cá nhân cứ ngỡ đã nhân danh quần chúng là chân nghệ thuật. Nghệ thuật đó chỉ là tiếng hót của con chim phải học hót trong lồng. Nhưng thực tế đã chứng mình rằng thứ nghệ thuât này đã làm câm lặng, thui chột, tắc tị biết bao tài năng. Nghệ thuật cần những đồng cảm từ những đối tượng nhất định, có cái tâm thưởng thức nhất định. Trở lại ca khúc Trương Chi, với Văn Cao, đối tượng cùa nghệ thuật có sự diễm lệ của thăng hoa, giống như khi trăng đã vằng vặc thì phải có mây gió, lá hoa cùng lả nhịp:

“Tây hiên Mỵ Nương khi nghe tiếng ngân
hò khoan mơ bóng con đò trôi
giai nhân cười nép trăng sáng lả lơi, lả lơi bên trời”
Và giai nhân đã phải thốt lên rằng:
“Khoan khoan đò ơi! tương tư tiếng ca
Chàng Trương chi cất lên hò khoan,
đêm thu dài đến khoan tiếng nhạc ơi!
Nhạc ơi thôi đàn.”

Mặc dù vậy, không phải người nghệ sĩ nào cũng được có được sự thấu hiểu, nghệ thuật được tạo ra đôi khi vẫn mang một hình thù khác người như cái dáng vẻ xấu xí của chàng Trương Chi, khiến cho người ta tàn nhẫn xa lánh tuy rằng nó đã từng nâng những cảm xúc lên dạt dào mĩ cảm. Văn Cao cùng tác phẩm của ông cũng vậy, có lúc nó bị vứt bỏ, bị phủ nhận, cố tình quên lãng, để lại trong ông nỗi rưng rức, nuối tiếc đến chạnh lòng. Thật não nùng khi ly biệt những cái mình đã tin, đã yêu say đắm, đã rút tinh hoa mà kiến tạo.

“Anh Trương Chi, tiếng hát vọng ngàn xưa còn rung, Anh thương nhớ,
Oán trách cuộc từ ly não nùng.

Đò trăng cắm giữa sông vắng
Gió đưa câu ca về đâu?
Nhìn xuống đáy nước sông sâu
Thuyền anh đã chìm đâu !”

Ừ, thì con thuyền Trương Chi đã chìm sâu đáy nước. Hình ảnh này ám ảnh Văn Cao và sau dó cũng ám váo đời của ông. Con thuyền nghệ thuật của Văn Cao có lúc phải cột lại trong cái ầm ào của sóng cả tư tưởng cực đoan, bó hẹp. Anh Trương Chi mang đến cho cuộc đời tiếng hát, làm mê đắm lòng Mỵ Nương nhưng vì vẻ ngoài xấu xí mà người đẹp từ chối tấm chân tình của người chèo đò. Đời là vậy, cái đẹp chân thực không phải bao giờ cũng trong vỏ bọc mĩ miều, đôi lúc đó bị nhầm lẫn, bị hắt hủi đến tội nghiệp! Tiếng hát chàng Trương chỉ còn là những âm thanh đắng cay còn vang vọng bên bờ lau lách, chỉ còn là nỗi uất nghẹn chìm sâu…

“Thương khúc nhạc xa vời
Trong đêm khuya dìu dặt tiếng tơ rơi.
Sương thu vừa buông xuống
Bóng cây ven bờ xa mờ xóa giòng sông
Ai qua bến giang đầu tha thiết,
Nghe sông than mối tình Trương Chi
Dâng úa trăng khi về khuya,
Bao tiếng ca ru mùa thu.”


   Nghe đoạn nhạc này, ta không khỏi giật mình! Văn Cao đang khóc thương cho nghệ thuật của mình, nghệ thuật của những người bị con mắt hạn chế của thời thế đè nén, bóp nghẹt! Ông hoàng ơi, sao ông đã sớm nhỏ lệ cho chình mình, phải chăng ông đã có những dự cảm về cuộc đời? Câu nhạc quá não nề, mang một vẻ sầu thương, buồn thảm. Cũng sương khói đó, cũng ánh trăng đó nhưng sao không có cái bảng lảng, thơ mộng của Thiên Thai, mà chỉ hiện lên cái mờ đục của tàn phai, buông thõng, trăng đang rơi lệ! Ta như cảm được tiếng mưa rơi trong từng nốt nhạc, chợt rùng mình như có ai đang than khóc cùng mưa gió, hồn chàng Trương đã về? Hay hồn nghệ thuật đang đòi lại sự nhìn nhận công bằng? Cổ tích xưa đã cho một cái kết có hậu, Mỵ nương rơi lệ trước khối tình Trương Chi như một sự ân hận, nhưng ở đây Văn Cao tàn nhẫn quá, còn thuyền Trương Chi của ông đã chìm sâu chỉ còn bàng lảng bóng người vất vưởng trong gió mưa:

“Ngoài song mưa rơi trên bao cung đàn
Còn nghe như ai nức nở và than,
Trầm vút tiếng gió mưa
Cùng với tiếng nước róc rách ai có buồn chăng?...
…Cùng với tiếng gió vương,
Nhìn thấy ngấn nước lấp lánh in bóng đò xưa…
Đò ơi! đêm nay dòng sông Thương dâng cao
Mà ai hát dưới trăng ngà
Ngồi đây ta gõ ván thuyền,
Ta ca trái đất còn riêng ta…”
    Văn Cao, cả một đời vị nghệ thuật, nếm trải đầy những cay đắng của thời cuộc. Đã có lúc người ta muốn thay thế bài Quốc ca của ông. Đã có lúc tưởng chừng như ông đang cô độc trong con đường tìm kiếm Thiên Thai của nghệ thuật, “ta ca trái đất còn riêng ta”. Và đã có lúc ông phải hét lên rằng: “Đâu bóng thuyền Trương Chi”. Nhưng chắc chắn lửa nghệ thuật trong ông không bao giờ thôi ngùn ngụt, mùa xuân năm 76, Văn Cao cho ra đời nhạc khúc “Mùa Xuân Đầu tiên” trong niềm hoan ca của đất nước thanh bình, hi vọng một sự thay đổi, cởi mở hơn, mang tính nhân văn hơn trong những định hướng dành cho nghệ thuật. Đối với ông nghệ thuật là lẽ sống, là tinh hoa của cuộc đời, là máu thịt của ông. Chàng Trương Chi của ông đã vượt qua tất cả những cay nghiệt để chứng minh một chân lý đó là nghệ thuât đích thực không bao giờ bị lãng quên, bị phủ nhận. Nghệ thuật luôn khắc sâu vào nhân sinh, nhân bản, nó sẽ mãi tồn tại cho dù có bị khoác cho cái hình hài xấu xí, kì dị. Những rung cảm thực sự luôn tìm được sự đồng cảm chân thành.     Văn Cao, cái tên vẫn sẽ được thế hệ sau nhắc đến bởi những mở đường của ông trong ba lĩnh vực thơ, nhạc, họa. “Người ta yêu Văn Cao vì yêu những người cố mở đường mà thất bại, và cũng vì yêu những người biết thất bại mà dám mở đường”(5). Những trăn trở, đau đáu về nghệ thuật của ông cũng để lại cho chúng ta nhiều bài học. Nghệ thuật gắn liền với dân sinh, mang tính nhân bản và phải được sáng tạo bằng cái tôi tự do tuyệt đối của người nghệ sĩ. Và người nghệ sĩ thì “…có người nói thẳng tới cái vô cùng tận của trời xanh, có người nói cái vô cùng tận của trời xanh qua cái rộng của biển, cũng có người thấy trời xanh vô cùng tận trong bát nước và cũng có người chỉ nói tới một giọt ánh sáng để tìm thấy cái vô cùng tận của trời xanh. Có người phải tìm con đường lớn mới thấy dấu xe mà có người tìm thấy dấu xe trong một hạt bụi…” (6), đó đều là những người nghệ sĩ tự do thăng hoa. Có thể xem đây là mong ước từ cõi lòng của Văn Cao – nghệ sĩ hay minh triết về nghệ thuật của Văn Cao – người mở đường cũng được. Xin mượn mấy lời sau để kết cho bài viết này: “Tiếng hát Văn Cao, khiếm diện, âm thầm, vang trong tiềm thức, sống âm ỉ trong nội tâm của mỗi chúng ta… Văn Cao là nghị lực tiềm ẩn, là sự bất khuất nghẹn ngào chìm đắm trong ta, là khí phách ngậm ngùi chờ ta ở một vùng bồng lai tiên cảnh.”(7)

Trại sáng tác Tam Đảo, 29/05/2009
Khắc Huy.
---------------
(*) Trích dẫn hai bản nhạc trong bài dựa theo tập“Nhạc tiền chiến” – Kẻ Sĩ xuất bản, Saigon 1970.
(1),(2),(3): “Lưu Nguyễn nhập Thiên Thai” – Tào Đường, bản dịch của Ngô Tất Tố, Khương Hữu Dụng, Ngân Bích.
(4): “Đào Nguyên Hành” – Vương Duy, bản dịch của Vũ Thế Ngọc.
(5), (7): “Văn Cao - Phạm Duy: Trần Gian và Tiên Cảnh”, Nguyễn Thụy Khuê.
(6): “Mấy ý nghĩ về thơ”, Văn Cao.



free hit counters

Một lần Nghe tôi kể này

2009-06-25T17:38:00.004+07:00

Tôi thường tự hỏi, tuổi trẻ của mình đã làm được gì chưa? Và tôi nghĩ những người bạn cùng trang lứa của mình cũng trăn trở về điều đó. Câu hỏi luôn thôi thúc chúng tôi hối hả sống, hối hả làm việc, hối hả yêu đương. Đã từ lâu lắm tôi không còn thói quen có những buổi sáng cà phê lặng ngắm bình minh đang ló dạng  hay những buổi chiều tha thẩn dạo mát công viên để nghe lòng mình thanh thản. Guồng quay vội vã của cuộc sống cuốn lấy tôi mê mải, cứ ngỡ không không thể níu giữ lại được. Nhưng rồi, tôi tình cờ nghe được môt giai điệu thật lạ, đã quyến rũ tôi phải nghỉ một nhịp  để lắng tâm nghe.

"Xin hãy đến đây tôi kể cho nghe câu chuyện về một người em gái xinh…

Em rạo rực nghìn năm, trong mùa hạ tình yêu
Em nhìn tựa mưa thu, trao tình cùng cây lá
Đông dành tặng riêng em, những khát khao miên trường…"

Giọng hát trong trẻo cất lên quyện lấy những âm giai ngọt ngào từ chiếc guitare thùng gỗ như vẽ ra trong mắt tôi hình ảnh tinh khôi, tha thướt trong cái mờ ảo, bềnh bồng của một người con gái. Người con gái có cái rạo rực, ấm nồng cùa nắng hạ, có cái sâu lắng, mơ mộng của lá thu và có cả khát khao làm tan chảy giá rét mùa đông. Thời gian như lắng đọng, chầm chậm trôi theo từng cung điệu.

Và xin hãy đến đây tôi kể cho nghe

"Câu chuyện về một người điên rất vui

Cô yêu từng hàng cây, trò chuyện cùng hòn đá

Cô mong làm mây bay hóa kiếp thành con gió

Cô yêu vạn người dưng, yêu thêm ngàn người điên

Yêu tuổi trẻ bỏ hoang, cùng kiếp sống ơ hờ..."

Tôi bỗng thấy yêu đời đến lạ, có phải chăng mình đã quá hờ hững với những điều bình dị nhất đã làm nên cái vi diệu của cuộc đời. Cô ca sĩ trẻ đang kể về chuyện một người điên, không phải điên trong sự lệch lạc của ý thức luận lý, cô điên lên trong cái cảm xúc yêu đương dâng trào. Ô hay, ta đang mải kiếm tìm những gì để rồi giật mình nhân ra sự tinh tế của cuôc sống luôn hiển hiện trong những hình ảnh nhỏ nhoi, bình thường nhất. Giọng nhạc như tự sự, bộc bạch nỗi niềm khơi dậy trong tôi sự đồng cảm. Tôi bỗng muốn hoá thành cơn gió nhẹ, bay đi khắp phương trời, rải dịu mát lên những con người đang hối hả. Tôi chợt khao khát được đắm mình trong một không gian rào rạt của cỏ cây, hoa lá thì thầm để rồi cho tâm hồn được trải rộng quên đi những bon chen, vụn vặt, hờ hững và trở về trong sáng, vẹn nguyên, thơ ngây như một kẻ điên mà không dại ….

La la la la la la la... tôi yêu người em gái!

La la la la la la la... tôi thèm làm người điên!

Chữ điên ngân dài làm tôi ám ảnh, người điên hay tôi điên? Có phải chăng, cuộc đời cũng cần có lúc bỏ quên đi những cảm xúc luận lý để đắm chìm trong một cõi mơ hồ nhưng thanh thản nào đó?

Tôi đã nghe những sáng tác gần đây của Lê Cát Trọng Lý, nhưng có lẽ tôi thích nhất bản ”Nghe tôi kể này” trên đây, dường như Lý đang tự sự về chính mình trong bản nhạc. Tôi cứ ngỡ rằng cái lãng mạn mông mênh của tuổi trẻ đã mất đi trong cuộc sống hiện đại này nhưng khúc tự tình của cô nhạc sĩ kiêm ca sĩ trạc tuổi làm tôi giật mình, cảm giác đã bỏ quên đâu đó một phần tuổi trẻ dù mình chưa trải qua hết. Bất chợt nhận ra cuộc sống không chỉ là cần mẫn làm việc mà còn là yêu và tận hưởng hết mình.

Khắc Huy

-------------------

Lượt xem

Không đề ...

2009-06-24T21:48:00.005+07:00

1.

"Để gió cuốn đi ..." cuộc sống sao đôi khi lại nhẹ nhàng quá, nhẹ như một chiếc lá khẽ vèo trong cơn gió, nhẹ như một cánh mây lãng đãng trong cái xanh ngắt của trời mùa hạ. Lá sẽ hoá thành bụi và mây sẽ tan đi ... Có ngươì nhẹ nhàng lướt qua cuộc sống mà ngỡ ngàng không biết mình đã sống hay không? Ta muốn được bềnh bồng trong một cõi mơ hồ nào đó, nhẹ nhàng, thanh thoát, thèm được một cơn gió cuốn đi... chi một tấm lòng... ở lại ... mênh mông...

2

Có những lúc đời chợt chao nghiêng như cánh con chim mỏi trên bầu trời cao rộng! Đời nghiêng hay ta nghiêng ?

3.
" ...Ôi trái tim đang bay theo thời gian
Làm chiếc bóng đi rao lời dối gian
...
Một sớm mai chim bay đi triền miên
Và tiếng hót vang trong trời gió lên

Hãy yêu ngày tới dù quá mệt kiếp người
Còn cuộc đời ta cứ vui...." (TCS)

Khắc Huy

Lượt xem

Thu về trong cõi Trịnh

2009-06-24T10:47:00.003+07:00

Sài Gòn vẫn mưa, vẫn nắng, chợt một chiều giật mình, ta ở giữa mùa thu. Thu phương nam không có lá vàng rơi, không có heo may lả lơi trên cành lá. Thu trôi qua lặng lẽ, lặng lẽ, nhưng rồi một thoảng, hồn thi nhân trỗi dậy khi ta lạc vào cõi Trịnh, để rồi:

"Nhìn những mùa thu đi. Em nghe sầu lên trong nắng  Và lá rụng ngoài song. Nghe tên mình vào quên lãng. Nghe tháng ngày chết trong thu vàng..." 

Có chiếc lá chao nghiêng, buông mình theo gió, vỡ vụn trong kí ức, ta "nghe" được nỗi buồn trong mắt em. Người thiếu nữ bỗng hiện lên giữa bức tranh thu có nắng, rõ lắm, như đưa tay là với tới nhưng cũng thật mơ hồ, man mác, mong manh như lá thu kia tan vào trong quên lãng. Nhạc như vẽ được tranh. Có chút gì hiu hắt, quạnh quẽ … 

"Nhìn những lần thu đi. Tay trơn buồn ôm nuối tiếc. 
Nghe gió lạnh về đêm. Hai mươi sầu dâng mắt biếc. 
Thương cho người rồi lạnh lùng riêng..." 

Không gian bỗng chuyển mình, nắng tắt, sang đêm, người thiếu nữ vụt tan, chỉ còn lại mình ta, lại "nghe" lạnh lòng trong gió. Người thiếu nữ không ở lại, chỉ còn gã Trịnh ngồi đây, gom trọn nỗi buồn song không hờn oán bởi “thương cho người”. 

Hồn thi nhân đưa ta đắm mình trong mùa thu phương bắc, với heo may đan lối, mây tím giăng đầy cho loang sầu lên cảnh vật. Người thiếu nữ lại hiện ra, phơn phớt bay tóc thề rồi nhanh chóng ra đi cùng mùa thu quá khứ.

"Gió heo may đã về, chiều tím loang vỉa hè.  Và gió hôn tóc thề, rồi mùa thu bay đi” 

"Trong nắng vàng chiều nay", tình yêu dường như lẩn khuất, bảng lảng, dịu dàng như mây khói, dù cho dáng người đã phai trên lối cũ, dù cho nắng vàng chẳng còn vương trên tóc. Và, anh lại "nghe" buồn lên theo nắng… 

"…anh nghe buồn mình trên ấy.
Chiều cuối trời nhiều mây. Đơn côi bàn tay quên lối, đưa em về nắng vương nhè nhẹ". 

"Chuyện chúng mình ngày xưa. Anh ghi bằng nhiều thu vắng. 
Đến thu này thì mộng nhạt phai..." 

Chuyện đã ngày xưa, anh qua nhiều mùa thu không em. Mùa thu cho anh gửi vào nỗi nhớ…Ở đọan này, những nốt nhạc mềm mại bỗng rớt xuống ở hai nơi "nắng vương nhè nhẹ" và "mộng nhạt phai", khiến ta bỗng lắng lại, không còn nuối tiếc mà trở thành trân trọng, cất mối tình kia vào ngăn kín của lòng mình … Trịnh Công Sơn viết bản nhạc này khi còn trong độ tuổi hai mươi, bản nhạc hình như đã vận vào cuộc đời, có người nói bản nhac chính là một lát cắt dọc của của đời ông bởi “…từng người tình" đã bỏ ông đi… để mình ông "về soi bóng mình, giữa tường trắng lặng câm...". 

Và với Lệ Thu, "như cái tên tiền định của một đời nghệ sĩ hát bằng nước mắt yêu thương, bàng bạc như tơ sương của khung trời mùa thu đất Bắc...”(Sơn ca 9), tôi đã chìm đắm được trong ca từ đầy chất thơ và huyền diệu của Trịnh. "Nhìn những mùa thu đi". Lá rơi nhiều. Và chiều rất vội. Nhưng nhạc Trịnh vẫn ru hồn ai mê đắm.

Khắc Huy

-----------------
( Trong bài là nhạc khúc "Nhìn những mùa thu đi" của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Bài lưu từ blog 360.

Lượt xem

"Ngày xưa Hoàng thị" (*)

2009-06-23T15:18:00.007+07:00

Tháng tư về, Sài Gòn vẫn oi ả, khó chịu với cái nắng đỏng đảnh của một mùa khô dăng dẳng, bỏng rát. Tháng tư về, bất chợt nhận ra hè đã dần ngụ dưới tán lá vòm cây. Tháng tư về chợt nhớ những hàng me rộn ràng ve hát để rồi khi cơn mưa chợt đến, rải lá dào dạt cho vương tóc ai... Tháng tư về, chợt nhớ lại bao kỉ niệm của thời học trò... Hình như, có tà áo trắng còn bay trong xao xuyến bâng khuâng...

 "Em tan trường về
 Đường mưa nho nhỏ...
 ... Ôm nghiêng tập vở
 Tóc dài tà áo vờn bay..."

 Lời hát rằng có một gã thi sĩ đa tình, dõi theo bóng nguời con gái "... dịu dàng, bờ vai em nhỏ...", tên của người con gái đó không kiêu sa mỹ miều mà chân chất, dịu dàng: Hoàng Thị Ngọ. Và rồi "chim non lề đường, nằm im giấu mỏ" để cho "...anh theo Ngọ về, gót giày lặng lẽ đường quê..." 

 "...Em tan trường về
 Anh theo Ngọ về
 Chân anh nặng nề
 Lòng anh nức nở
 Mai vào lớp học
 Anh còn ngẩn ngơ ngẩn ngơ..."

 Trong một ngày lất phất mưa bay, "anh"- kẻ si tình vội trao "em" chùm hoa vàng mới nở như một vật làm tin với lời nhắn nhủ thật dễ thương của tuổi học trò "Muôn thuở còn thương còn thương". Đắm trong điệu nhạc, bất chợt ta như tiếc nuối sự lãng mạn dịu dàng của một thời mơ mộng đã rớt lại sau lưng khi ta mãi miết đi tìm cái mà nhân gian gọi là "hạnh phúc vẹn toàn"... Bỗng giật mình ta hoá lại thơ ngây...

 "... Anh theo Ngọ về
 Môi em mỉm cười
 Man man sầu đời tình ơi

 Bao nhiêu là ngày
 Theo nhau đường dài
 Trưa trưa chiều chiều
 Thu đông chẳng nhiều
 Xuân qua rồi thì
 Chia tay phượng nở sang hè..."

 Có lẽ, cuộc tình thật đẹp kia ta nên để một dấu "..." cho một cái kết...



 Qui luật vẫn là qui luật, ai cũng phải tuân theo, rồi những mùa hoa phượng sẽ trôi xa mãi mãi, chiếc áo dài chỉ còn là nụ cười xốn xang khi kí ức hiện về. "Rồi ngày qua đi qua đi qua đi" nghe da diết khôn nguôi. Môt ngày nọ, "gã" ngày xưa trở về, lẻ loi bước trên cung đường cũ:

 "...Như phai nhạt mờ
 Đường xanh nho nhỏ
 ...Hôm nay tình cờ
 Đi lại đường xưa đường xưa..."

 cảnh cũ vẫn còn nhưng "phai nhạt nhoà", tất cả chỉ còn là âm vang, chỉ còn là nỗi nhớ, và sẹo lòng như nhuốm máu trở lại.

 "...Cây xưa còn gầy
 Nằm quay ván đỏ
 Áo em ngày nọ
 Phai nhạt mây màu
 Âm vang thuở nào
 Bước nhỏ tìm nhau tìm nhau..."

 "Cây xưa còn gầy"... "cây cao hàng gầy"... lời hát lặp đi lặp lại như sự nuối tiếc cho mối tình thơ vừa chớm đã vội xa xôi... Quá khứ hiện tại như xoá nhoà, đan xen hình ảnh cứ mơ hồ giữa xưa và nay tạo một cảm giác chếnh choáng, chông chênh trong sự thăng trầm của cảm xúc. "Anh" chỉ còn biết than rằng "Nay trên đường này, đời như sóng nổi, xóa bỏ vết người..."

 "...xưa theo Ngọ về
 Mái tóc Ngọ dài
 Hôm nay đường này
 Cây cao hàng gầy
 Đi quanh tìm hoài
 Ai mang bụi đỏ đi rồi
 Ai mang bụi đỏ đi rồi
 Ai mang bụi đỏ đi rồi"

 Bài nhạc kết thúc bằng một chuỗi những câu hỏi dường như không có lời đáp, hay có lẽ người hỏi đã có câu trả lời. "Ai mang bụi đỏ đi rồi" hay ai mang em của tôi đi ... để cho gã si tình lặng lẽ ướm lên dấu chân của ngày ấy mà hoài niệm về chốn xa xôi ?...

 Bản nhạc này tôi nghe đã lâu, ngày trước qua hai giọng ca Thái Thanh và Duy Quang, tuy Thái Thanh quá điêu luyện và tuyệt vời trong phần thể hiện nhưng tôi vẫn thích Duy Quang hơn cả, bởi bản nhạc là lời tâm tình của "gã" si tình nên hợp với giọng nam hơn. Về lời của bài nhạc, báo chí đã nhắc đến nhiều nên ở đây không cần phải bàn thêm nữa, tôi cũng có dịp lên quán cà phê Hoa Vàng, trò chuyện cùng với nhà thơ Phạm Thiên Thư, tác giả của vầng thơ mượt mà này, ông cũng khắng định lại những gì đã chia sẻ...

 Lại một thêm mùa hạ nữa ta phải xa chiếc áo trắng học trò, ta chợt thèm cái cảm xúc thanh khiết mà nhẹ nhàng của tuổi tím. Một lời nhạc vút bay cho ta giật mình quay về với hoa phượng, quay về với trường xưa, quay về với tà áo "vờn bay"... Áo kia đã bay xa rồi...

Khắc Huy.

--------------
(*)Nhạc: Pham Duy. Thơ: Phạm Thiên Thư.
  

Quán Dốc

Chút cảm nhận về "Mùa xuân đầu tiên" của Văn Cao

2009-06-23T10:33:00.011+07:00

Nghe đọc toàn bộ bài viết:
Thể hiện: Diệu Minh - Nguồn: Chương trình Làn Sóng Xanh - VOH

Một điệu Valse nhẹ nhàng, êm ái thật thích hợp khi trời đất đang bẽn lẽn khoác lên mình chiếc áo rực rỡ của mùa Xuân. Cách đây 31 năm, trong căn gác cũ kĩ phố Yết Kiêu, nhạc sĩ Văn Cao lướt những ngón tay khô gầy trên những phím dương cầm vàng ố màu thời gian để cho ra đời tuyệt phẩm “Mùa xuân đầu tiên”. Cái cách mà “ông hoàng” Văn Cao cảm nhận mùa xuân thanh bình đầu tiên của đất nước có vẻ trầm lắng, không phải ông không vui, rất vui là đằng khác, song ông lại tận hưởng cảm giác đó bằng tâm hồn nghệ sĩ riêng của mình. 

     Mùa xuân dặt dìu theo con én lượn về, mênh mang, mơ màng. Tưởng chừng như xuân của Văn Cao thật đơn giản với tiếng gà gáy xa xa khi những giọt nắng trưa vàng cùng những sợi khói bềnh bồng len nhè nhẹ qua vòm cây, kẽ lá song lại có sức biểu cảm, lay động lòng người. Mới đây thôi, bao người đón Xuân bên tiếng nổ ì đùng khét lẹt mùi thuốc súng, đã lâu rồi người ta mới cảm thấy mùa xuân bình thường, thanh thản và nhẹ nhõm.

 "Rồi dặt dìu mùa xuân theo én về
 Mùa bình thường mùa vui nay đã về
 Mùa xuân mơ ước ấy đang đến đầu tiên
 Với khói bay trên sông, gà đang gáy trưa bên sông
 Một trưa nắng vui cho bao tâm hồn. "

     Người người hớn hở trước cảnh mùa xuân tươi mới song “ông hoàng” của chúng ta lại thoáng chút xao xuyến nhìn những người mẹ đón con về sau cuộc chiến, nước mắt đã rơi, đã thấm trong giây phút trùng phùng thiêng liêng nhưng Văn Cao hoàn toàn tin tưởng vào một cuộc đời êm ấm trong tầm tay những người con trở về.

 “Rồi dặt dìu mùa xuân theo én về 
 Người mẹ nhìn đàn con nay đã về 
 Mùa xuân mơ ước ấy đang đến đầu tiên 
 Nước mắt trên vai anh, giọt sưởi ấm đôi vai anh 
 Niềm vui phút giây như đang long lanh. 
 
 Ôi giờ phút yêu quê hương làm sao trong xuân vui đầu tiên. 
 Ôi giờ phút trong tay anh đầu tiên một cuộc đời êm ấm.”

 Người ta thường nói Văn Cao là nhạc sỹ cổ điển bởi những giai điệu mượt mà, sang trọng của ông, không hẳn là như thế. Trong những bản nhạc của mình, bằng giác quan của người nghệ sỹ, Văn Cao tinh tế chuyển tải đến chúng ta những tiên đoán một cách chân thành tuyệt đối, mà ở bài nhạc này là những giá trị nhân văn cần đạt được sau mùa xuân đại thắng. Ta không nên say trong chiến thắng mà quên đi mọi thứ còn phía trước. “Mùa xuân đầu tiên” không chỉ là mùa xuân của hoan ca mà còn là mùa xuân của sự bừng tỉnh nhận ra tính nhân bản bị đánh mất trong chiến tranh cần phải được đánh thức trong mỗi con người. Bằng phẩm chất của người nghệ sĩ, Văn Cao đã nói rất thật:

 “Từ đây người biết quê người 
 Từ đây người biết thương người 
 Từ đây người biết yêu người.”

 Và ở cuối bài ca, Văn Cao vẫn “mênh mông” lắm, song ông khẳng định lại lần nữa mùa xuân hôm nay là “mùa xuân mơ ước”, “xưa có về đâu”.

“Giờ dặt dìu mùa xuân theo én về 
  Mùa bình thường, mùa vui nay đã về. 
  Mùa xuân mơ ước ấy xưa có về đâu 
  Với khói bay trên sông, gà đang gáy trưa bên sông 
  Một trưa nắng thôi hôm nay mênh mông…”

Mùa xuân mới đang dần tới, sắc xuân rực rỡ trên những phố phường, cây cỏ giang cành lá quấn quít với gió xuân, lòng ta tràn ngập niềm vui sướng trong sự thanh bình, chợt lặng nghe những lời ca chân thành của người nhạc sỹ đa tài luôn tin vào những giá trị chân thật của con người. Trong âm nhạc, Văn Cao là người tự do và hạnh phúc.

Khắc Huy
------------------
(Bài lưu từ blog cũ 360 của người viết)
P/S: Có một bạn địa chỉ ở đường Lương Nhữ Khánh quận 1 lấy bài này của mình gửi cho Làn Sóng Xanh nhưng không báo cho mình. Sau khi LSX đọc trên sóng được 4 ngày, mình có đến liên hệ với anh phó ban FM của đài để nói cho rõ nhưng cũng chỉ nhận được 1 lời hứa hẹn sẽ xem xét. Tới nay đã hơn 5 tháng vẫn chưa nhận được hồi âm. Thiệt tệ...

Quán dốc

"Đêm nghe bài Vọng cổ..."

2009-06-23T08:21:00.008+07:00

Tôi ấp ủ bài này cả tuần rồi nhưng không biết mình nên viết cái gì vì thật ra với Vọng cổ, tôi là người ngoại đạo. Thôi thì bắt đầu bài viết bằng tựa đề một bài hát của Nhạc sĩ Bắc Sơn. Thú thực, tôi không thường nghe vọng cổ và ngày nay hình như với các bạn trẻ, vọng cổ như một thứ cổ lỗ lỗi thời, không còn chỗ đứng.

Một đêm, tôi bất chợt bắt gặp trọn bài ca "Tình anh bán chiếu" (soạn giả Viễn Châu) do "The King of Vong Co" Út Trà Ôn trình bày khi đang lang thang trên Youtube. Thật bất ngờ và thú vị, tôi đã nghe bài này một mạch hơn mười lần nhưng vẫn không có sự thoả mãn. Lâu lắm rồi cái không khí, cái âm thanh của cổ nhạc mới làm xao lòng tôi như vậy. Phải chăng đó là do ca từ mộc mạc nhưng đẫm tình, đó là do giọng ca giản dị thật "muồi" hay do lòng tôi chất chứa tình quê ?

Nói một chút về ca vọng cổ, vọng cổ thường gắn với "Đờn ca tài tử" được xem là một thể loại thính phòng của âm nhạc dân tộc được xây dựng trên nền tảng nhạc ngũ âm. Chữ "tài tử" có thể hiểu theo hai nghĩa, "thứ nhất "tài tử" là những người tài năng, những bậc thầy tham gia trình diễn; thứ hai là những người nghiệp dư, gồm cả những bậc thầy tham gia biểu diễn nhưng không lấy đó làm kế sinh nhai". Nhạc trong đờn ca tài từ phải có sự kết hợp giữa tiếng tơ và tiếng sắt ( Đàn Tranh và đàn Cò) làm cơ bản cùng một lối chơi ngẫu hứng như nhạc Jazz của phương Tây. Sân khấu của đờn ca tài tử chỉ cần một manh chiếu bông bên hiên nhà, một khoảng sân ăm ắp ánh trăng hay một con thuyền lững lờ bên bến nước... Tiếng ca vang vọng có khi cùng tiếng gà trưa eo óc gáy, tiếng lá dừa xào xạc giữa đêm thanh hay chỉ là tiếng con cá quẫy dưới đám ô rô bên bờ. Xin mượn lời của Giáo sư Trần Văn Khê nhận xét về đờn ca tài tử:"... chân phương hoa lá trong bài vọng cổ đã được áp dụng một cách thần tình. Hoa chẳng những đẹp mà còn thơm. Lá chẳng những xanh mà còn tươi. Thành ra bản Vọng cổ có cái tươi máy, cái đẹp đẽ, có cái phong phú, cái dồi dào mà sức sống, sức đóng góp của tất cả những người nghệ sĩ, từ đứa con của bác Sáu Lầu sáng tạo, nuôi dưỡng cho nó lớn lên mạnh mẽ, nó đẹp đẽ..." Và vọng cổ chính là bản sắc và văn hoá của Nam Bộ.

Trở lại với bản Vọng cổ chợt nghe, tôi cảm thấy cả một trời sông nước êm đềm, những vườn cây trĩu quả, những cánh đồng xanh mướt, những mái nhà thấp thoáng bóng vườn xưa rồi những con người chân quê mộc mạc nhưng thấm đẫm chữ "tình". Trong lời ca tỏ cả những trưa hè lấp lánh dòng sông, những hoàng hôn rực rỡ nắng vàng, những đêm vằng vặc bóng trăng thanh. Ở đó có tiếng mái chèo, có tiếng chim kêu, có tiếng ếch nhái, có tiếng con người... Ôi, "tiếng đời" như hoà quyện với "tiếng đàn" làm lòng tôi bâng khuâng khó tả. "Ghe chiếu Cà Mau" - ghe chiếu chở tình, người đã đi mà kỷ vật vẫn chưa kịp trao tay và tình đã lỡ nhưng "sông sâu bên lở bên bồi, tình anh bán chiếu trọn đời không phai".

Tôi vốn sống ở thành thị, chưa bao giờ được xem "đờn ca tài tử" theo đúng nghĩa của nó nhưng trong đêm bất chợt nghe bài vọng cổ vẫn thấy cái tình quê dào dạt, tràn đầy vẫn thấy cái mênh mang sông nước, vẫn thấy cái cái xao xác của vườn cây. Phải chăng máu "tài tử", "ca hát" đã ngấm sâu vào mỗi con người được nuôi dưỡng bởi phù sa Cửu Long và chỉ cần một phím tơ rung là lòng lại về bên sông nước?

Khắc Huy

--------------------

Quán dốc

"Tháng sáu trời mưa ..."(*)

2009-06-22T18:37:00.007+07:00

LTS: Tôi nghe bài này lần đầu năm 12 tuổi, ấn tượng. Cách đây một năm, sau khi nghe Xuân Phú trình bày lại ca khúc này, trong lúc đang đắm chìm trong yêu thương bất chợt cảm xúc trỗi dậy nhưng chưa thể định hình. Một người bạn ở Úc Châu vô tình gợi ý cho tôi mấy chữ: "gợi cảm, đam mê" và tôi đã ghi lại được thành bài...

Lời nhạc vang lên da diết trong cái rả rích như rỏ từng giọt lạnh châm lên da thịt của mưa đêm mùa hạ, lòng bỗng chùng xuống những nhọc nhằn, những tất tả thường ngày, chìm đắm vào một cõi mơ huyền dịu. Chàng thi sĩ xưa từng ước ao “Trời không mưa anh cũng lạy trời mưa, bởi vì “mưa phong kín đường về” và mưa cho “đêm dài vô tận”. Để rồi trong cái không gian mờ ảo và thấm đẫm thiên nhiên mưa ấy có hai tâm hồn (hay thể xác) “dựa vào nhau cho thuyền ghé bến”. Tình tứ, ngọt ngào làm sao…

… Mình dựa vào nhau cho thuyền ghé bến. Sưởi ấm đời nhau bằng những môi hôn …”

Nhạc hòa lên êm dịu nhưng sao ta thấy như trong từng gam nhạc, sóng tình cuồn cuộn. Đam mê như trỗi dậy, tự nhiên mà trong sáng, mạnh mẽ mà êm ái biết bao.

“… Mình cầm tay nhau nghe tình dâng sóng nổi. Hãy biến cuộc đời thành những tối tân hôn”.

Đêm dài càng huyễn hoặc, lung linh bởi “da em trắng”, “tóc em mềm”. Người thi sĩ có em rồi thì mặc tất cả những “mùa xuân”, những “ánh sáng” vĩnh cửu mà đắm chìm trong những giây phút thăng hoa, trong sự gợi cảm của ngôn từ cơ thể. Ôi! Những đê mê lan tràn, mơn man, lắng đọng, anh và em hòa nhau như hai hạt mưa trong ngần quyện vào trong cái rả rích miên man.

“… Da em trắng anh chẳng cần ánh sáng. Tóc em mềm anh chẳng tiếc mùa xuân. Trên cuộc đời sẽ chẳng có giai nhân, vì anh gọi tên em là nhan sắc…”

Hãy lắng nghe tim mình đập, hãy lắng nghe hồn đang thở gấp, bỏ lại sau lưng tiếng đời vội vã…

“… Anh vuốt tóc em cho đêm khuya tròn giấc. Anh sẽ nâng tay cho ngọc sát kề môi. Anh sẽ nói thầm như gió thoảng trên vai và bên em tiếng đời đi rất vội…”

Em! Trong luân chuyển của đất trời, mưa sẽ lại rơi vào tháng sáu, nhưng có lẽ cái đêm không còn mọi ý niệm về không gian thời gian ấy chỉ còn là những hoài niệm ngọt ngào, anh sẽ không quên và vẫn xin mưa về mãi cho mê đắm khúc tự tình…

“… Tháng sáu trời mưa trời mưa không dứt. Trời không mưa em có lạy trời mưa. Anh vẫn xin mưa phong kín đường về. Anh nhớ suốt đời mưa tháng sáu…”

Vẫn là những mùa mưa tháng sáu, nhưng không có em nỗi nhớ sao dài thêm cùng những khoảng lặng cứ chồng chất theo tháng năm?! Mưa vẫn rơi theo từng nốt nhạc buông lơi…

Xin cảm ơn người nghệ sĩ đã “ghép yêu thương vào nốt nhạc”, “lồng nhung nhớ giữa vần thơ” khơi gợi lại tuổi trẻ yêu thương nồng nàn cho kẻ tôi khô khan đang sống giữa đất Sài Gòn đã rơi rớt dần những lụa là mưa nắng, những ngọt ngào “môi hôn vội vã” những chiều “chủ nhật Duy Tân” hò hẹn để chạy theo những bước đời vội vã. Bỗng thấy ta tầm thường dưới ngọn bút thi nhân…

Khắc Huy

-------------

(*) Thơ: Nguyên Sa, Nhạc: Hoàng Thanh Tâm

Quán dốc